Virüsler

Görselin sol tarafında bir bakteri hücresi ve yüzeyine tutunmuş çok sayıda küçük virüs, sağ tarafında ise tek bir virüs büyütülerek içi görünecek şekilde kesit hâlinde gösterilmiştir. Büyütülmüş virüste 1 virüsün en dışındaki zarf tabakasını, 2 bunun altındaki protein kılıfı, 3 ise kılıfın içinde bulunan kalıtım materyalini göstermektedir. Zarf yüzeyinde ise dikensi çıkıntılar bulunmaktadır. 4 numara bakteri yüzeyindeki virüsleri göstermektedir.
Virüslerin yapısını hücrelerle karşılaştırarak soruları cevaplayınız.

a) 4 numaralı virüslerin bakteriyle karşılaştırıldığında büyüklüğü hakkında ne söylenebilir? Virüslerin ışık mikroskobuyla neden görülemediğini açıklayınız.
b) Büyütülmüş virüste bulunan yapıları bir bakteri hücresinin yapılarıyla karşılaştırınız. Virüste bulunmayan hücresel yapılara üç örnek veriniz.
c) Virüsün yüzeyindeki dikensi çıkıntıların virüsün konak hücreye tutunmasında görev aldığı bilinmektedir. Bu bilgi, belirli bir virüsün yalnızca belirli hücreleri enfekte edebilmesini nasıl açıklar?
ç) “Virüslerin kalıtım materyali olduğuna göre onlar da hücreden oluşan canlılardır.” görüşünü değerlendiriniz.

Görselin üst kısmında bir virüsün insan hücresinde çoğalması dört aşamada (1-4) gösterilmiştir: 1 virüsün hücre zarına tutunmasını, 2 virüsün kalıtım materyalinin hücreye girmesini, 3 hücrenin içinde yeni virüs parçalarının ve kalıtım materyallerinin oluşturulmasını, 4 ise çok sayıda yeni virüsün hasar gören hücreden çıkmasını göstermektedir. Görselin alt kısmında ise bir kapı kolu üzerinde bulunan virüsler yer almaktadır. Kapı kolundaki virüslerin saatler sonra sayılarının artmadığı ve bir süre sonra etkisiz hâle geldiği bilinmektedir.
Virüslerin çoğalmasını canlıların ortak özellikleriyle ilişkilendirerek soruları cevaplayınız.

a) Kapı kolundaki virüslerin sayısının artmamasını, 1-4 aşamalarıyla karşılaştırarak açıklayınız. Virüsler kendi başlarına çoğalabilir mi?
b) 3 numaralı aşamada yeni virüs parçalarının oluşturulması için gerekli enerji ve yapı maddeleri nereden sağlanır? Bu durum virüslerin metabolizması hakkında ne söyler?
c) Virüslerin canlılara benzeyen ve canlılardan ayrılan özelliklerini canlıların ortak özellikleri listesinden yararlanarak ikişer örnekle yazınız.
ç) Bir öğrenci, “Kapı kolundaki virüsler çoğalamadığı için hastalık bulaştıramaz; bu yüzden el yıkamaya gerek yoktur.” demiştir. Bu görüşü virüslerin çoğalma şekliyle ilişkilendirerek değerlendiriniz.

Şemada, RNA taşıyan bir virüsün kalıtım bilgisi canlı bir hücre içinde kopyalanırken oluşabilecek küçük bir değişiklik örnek olarak gösterilmiştir. Harf dizisi temsili bir örnektir.

Kalıtım bilgisinin taşınmasını ve değişimin sonraki virüslere aktarılmasını dikkate alarak I-IV sorularını yanıtlayınız.

I. Şemadaki A, C, G ve U harflerinden oluşan dizi virüsün hangi özelliğiyle ilgili bilgiyi taşır?

II. İki yeni virüs parçacığının kalıtım dizileri arasında gösterilen fark nedir?

III. Kopyalama sırasında oluşan bir değişiklik yeni virüs parçacıklarına hangi durumda aktarılabilir?

IV. Kalıtım bilgisindeki bu tür farklılıklar, aynı virüs türüne ait parçacıklar arasında hangi genel özelliğin oluşmasına katkı sağlayabilir?

Virüsün çoğalabildiği canlı hücreye konak hücre denir. Şemada üç virüsün gözlendiği hücre türleri verilmiştir; örnekler konak seçimini göstermek için sadeleştirilmiştir.

Virüs ve konak hücre arasındaki eşleşmeleri inceleyerek I-IV sorularını yanıtlayınız.

I. Şemaya göre A, B ve C virüslerinin ilişki kurduğu konak hücreleri sırasıyla yazınız.

II. Verilen eşleşmeler, her virüsün bütün hücre türlerinde çoğalabildiğini gösterir mi? Veriye dayanarak açıklayınız.

III. Bir virüsün belirli bir hücreye tutunabilmesi için virüs ve hücre yüzeyindeki yapıların nasıl olması beklenir?

IV. Farklı hücrelerle ilişki kurmalarına rağmen üç virüsün çoğalması için ortak olarak neye ihtiyaç vardır?