Biyoloji Hikayesi

Soru 1 Çoktan Seçmeli

Proteinler ile ilgili;

I. İnsan hücrelerinde enerji kaynağı olarak depolanır.

II. Enzim ve bazı hormonların yapısına katılırlar.

III. Antikorların yapısına katılan proteinler hücre zarı porlarından geçebilecek kadar küçüktür.

IV. İnsan vücudunda en fazla miktarda bulunan organik bileşiktir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) I ve II

B) II ve III

C) II ve IV

D) I, II ve III

E) I, II ve IV

Doğru Cevap: C

1. Sorunun Analizi

Bu soru, proteinlerin insan vücudundaki rolleri, yapıları ve işlevleri hakkında temel biyoloji bilginizi ölçmektedir. Her bir öncülü, proteinlerin bilinen özellikleriyle karşılaştırarak doğru olup olmadığını belirlememiz gerekmektedir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. İnsan hücrelerinde enerji kaynağı olarak depolanır.: Yanlış. Proteinler, karbonhidratlar ve yağlar gibi enerji sağlayabilirler (yaklaşık 4 kcal/g). Ancak insan vücudunda birincil enerji depolama molekülü değillerdir. Karbonhidratlar (glikojen şeklinde) ve yağlar (trigliseritler şeklinde) enerji depolamak için kullanılır. Proteinler daha çok yapısal (kaslar, bağ dokular), enzimatik (reaksiyonları katalizleme) ve düzenleyici (hormonlar, taşıyıcılar) görevler üstlenir.

II. Enzim ve bazı hormonların yapısına katılırlar.: Doğru. Tüm enzimler protein yapılıdır ve biyokimyasal reaksiyonları hızlandırırlar. Ayrıca, insülin, büyüme hormonu gibi peptit ve protein yapılı birçok hormon bulunmaktadır. Bu hormonlar vücuttaki çeşitli metabolik ve fizyolojik süreçleri düzenler.

III. Antikorların yapısına katılan proteinler hücre zarı porlarından geçebilecek kadar küçüktür.: Yanlış. Antikorlar (immünoglobulinler), vücudun savunmasında görev alan büyük ve karmaşık protein molekülleridir. Hücre zarı porlarından serbestçe geçebilecek kadar küçük değildirler. Hücrelerden salgılanmaları (ekzositoz) veya hücreler tarafından alınmaları (reseptör aracılı endositoz) özel mekanizmalar gerektirir.

IV. İnsan vücudunda en fazla miktarda bulunan organik bileşiktir.: Doğru. İnsan vücudunda su, inorganik bir bileşik olarak en bol bulunan maddedir. Ancak organik bileşikler arasında proteinler, vücut kütlesinin yaklaşık %15-20'sini oluşturarak en fazla bulunan organik moleküllerdir. Örneğin, kolajen, aktin, miyozin gibi yapısal proteinler veya hemoglobin gibi taşıyıcı proteinler vücutta yüksek oranlarda bulunur.

3. Sonuç

Yukarıdaki değerlendirmelere göre, II ve IV numaralı öncüller doğrudur. Bu nedenle doğru seçenek C şıkkıdır.

Soru 2 Çoktan Seçmeli

Aşağıdakilerden hangisi proteinlerle ilgili olarak yanlıştır?

A) Hemoglobin protein yapılı bir moleküldür.

B) Hormonların hepsi protein yapılıdır.

C) Kasların büyük kısmı miyozin ve aktin denilen proteinlerden oluşur.

D) Saç ve kıllar protein yapılıdır.

E) Dişin üzerini kaplayan mine tabakası protein içerir.

Doğru Cevap: B

1. Sorunun Analizi

Bu soru, proteinlerin biyolojik sistemlerdeki çok yönlü rollerini ve yapılarını anlamaya yönelik genel bir bilgi testidir. Proteinlerin farklı moleküller ve yapılar içindeki varlığı sorgulanmaktadır. Her şıkkın proteinler hakkındaki iddiası tek tek değerlendirilmelidir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

A) Hemoglobin protein yapılı bir moleküldür.: Doğru. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin akciğerlerden vücut dokularına taşınmasından sorumlu olan kompleks bir proteindir (kuaterner yapıya sahip bir hemoproteindir).

B) Hormonların hepsi protein yapılıdır.: Yanlış. Hormonlar, kimyasal yapılarına göre farklılık gösterirler. Bazı hormonlar protein veya peptid yapılıdır (örn. insülin, büyüme hormonu). Ancak, steroid hormonlar (örn. testosteron, östrojen, kortizol) lipit türevi olup protein yapılı değildirler. Ayrıca, tiroksin ve adrenalin gibi amin yapılı hormonlar da bulunmaktadır. Dolayısıyla 'hepsi' ifadesi bu genellemeyi yanlış kılar.

C) Kasların büyük kısmı miyozin ve aktin denilen proteinlerden oluşur.: Doğru. Kasların kasılma ve gevşeme hareketlerinin temelini oluşturan kas lifleri, başlıca aktin ve miyozin adı verilen kasılabilen protein iplikçiklerinden (miyofilamentlerden) meydana gelir.

D) Saç ve kıllar protein yapılıdır.: Doğru. Saç, kıllar, tırnaklar ve derinin dış tabakası gibi yapılarda bulunan ana yapısal protein keratinlerdir. Keratinler, lifli ve oldukça dayanıklı proteinlerdir.

E) Dişin üzerini kaplayan mine tabakası protein içerir.: Doğru. Diş minesi, insan vücudunun en sert maddesi olup büyük oranda inorganik minerallerden (hidroksiapatit) oluşur. Ancak, minenin oluşumu (amelogenez) sırasında ve olgunlaşmış yapısında amelogenin ve enamelin gibi az miktarda da olsa organik proteinler bulunur. Bu proteinler minenin doğru oluşumu ve kristal yapısının düzenlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Soru 3 Açık Uçlu

Doğadaki protein çeşitliliğinin sınırsız olmasının nedeni nedir?

Soru 4 Açık Uçlu

Süt kaynatıldığında içerisinde bulunan proteinlerin üç boyutlu yapısı bozulur ve farklı biçimlerde etkileşime girmesine neden olur. Yapısal değişime uğrayan moleküller işlevlerini tam olarak yerine getiremez. Ancak süt soğutulduğunda proteinlerden bazıları eski formlarına yakın bir yapıya dönüşebilir. Bu geçici yapısal dönüşümler, proteinlerin çevresel koşullara duyarlılığını ve sıcaklık gibi etkenlerin biyomoleküller üzerindeki etkisini gösterir.

Buna göre süt kaynatılıp sonrasında soğutulduğunda, içerdiği proteinlerin üç boyutlu yapısında meydana gelen değişimlere neden olan olayları yazınız.