Canlıların Biyolojik ve Ekonomik Önemi

Bakteri ile ürününün görevi aynı mı?

A kartında insan insülini üretimine uygun biçimde genetik özellikleri düzenlenmiş bir bakteriden yararlanılır. Elde edilen ürün ayrılıp kalite kontrollerinden geçirilir; canlı bakteri ile insan insülini aynı şey değildir. B ve C, başka bakteri örneklerinin insanla ilişkisini gösterir. Kartlar bir uygulama protokolü vermez.

a) A’da yararlanılan canlı hangi domaindedir? Zar ile çevrili çekirdeğinin bulunmasını bekler misiniz?

b) A kartındaki I boşluğuna “insülin hormonu” mu, “üretici canlı bakteri” mi gelmelidir? Canlı ile ürünün rollerini ayırınız.

c) A’dan, doğadaki bütün bakterilerin kendiliğinden insan insülini ürettiği sonucu çıkar mı? Bağlamdan bir kanıt veriniz.

d) “Bakterilerin insan sağlığına etkisi yalnız zararlıdır.” önermesini A, B ve C kartlarını kullanarak değerlendiriniz.

Arıtma kaydı neyi gösteriyor?

Kurgusal bir atık arıtma modelinde eşit hacimli iki örneğin belirli bir organik kirletici derişimi izlenmiştir. A’da etkin bir bakteri–arke topluluğu, B’de aynı topluluğun metabolik etkinlik göstermediği karşılaştırma modeli vardır; diğer koşullar aynı kabul edilir. Tabloda yalnız bu kirletici ölçülmüştür; enerji üretimi veya tüm su kalitesi ölçülmemiştir.

a) A ve B’de kirletici derişiminin azalışını mg/L olarak hesaplayınız.

b) B karşılaştırması neden gereklidir? İki azalma arasındaki fark mikrobiyal etkinlikle ilgili hangi çıkarımı destekler?

c) Bakteri ve arke örnekleri hücre tipi bakımından hangi ortak özelliği taşır? Bu ortaklık onların aynı domain olduğu anlamına gelir mi?

d) Bu kayıttan “A’nın suyu bütünüyle temizlenmiştir ve belirli miktarda yenilenebilir enerji elde edilmiştir.” sonucu çıkar mı? Eksik iki ölçümü belirtiniz.

Aynı âlemde üretici de olabilir, parazit de

P, Q ve R farklı protist örnekleridir. Üçünde de zarla çevrili çekirdek bulunur. P ışık kullanarak organik besin üretir ve küçük sucul hayvanlar tarafından yenir; bu hayvanları da küçük balıklar yer. Q bir genetik araştırmada model organizma olarak kullanılır. R sıtma etkeni bir protist örneğidir.

a) P’nin besin zincirindeki rolünü adlandırınız ve P’den küçük balığa uzanan beslenme sırasını yazınız.

b) Yalnız P’nin azalmasının, diğer koşullar aynıyken küçük balıkları dolaylı olarak etkilemesi nasıl açıklanabilir?

c) Q’nun araştırmada kullanılmasının bilimsel ve dolaylı ekonomik önemine birer örnek veriniz.

d) “Protistlerin hepsi prokaryot ve hastalık etkenidir.” önermesindeki iki hatayı ayrı kanıtlarla düzeltiniz.

Ayrıştırma, ürün kaynağı ve parazitlik

K, L ve M farklı mantar örnekleridir. K ölü organik artıkları ayrıştırır; bu süreçte maddeler çevrede yeniden kullanılabilir biçimlere dönüşebilir. L penisilin elde edilmesinde yararlanılan bir mantardır. M ise konak canlıda hastalığa yol açabilen parazit bir örnektir. Tablodaki roller aynı mantarın zorunlu üç özelliği değildir.

a) K’nın ekosistemdeki rolünü adlandırınız. Karbon, azot ve fosforun yeniden kullanılmasına nasıl katkı sağlar?

b) K’nın ayrıştırması “organik artıkların içindeki maddelerin tamamen yok olması” şeklinde açıklanabilir mi?

c) L’nin rolünü biyolojik kaynak ve ekonomik ürün ilişkisiyle açıklayınız. “Bütün antibiyotiklerin kaynağı mantardır.” sonucu çıkar mı?

d) M örneğini gerekçe göstererek bütün mantarları ortadan kaldırmayı savunan görüşün iki olası sakıncasını yazınız.