Ekosistemdeki Madde ve Enerji Akışı
OYSS SorularıBu başlıkta önizleme kapsamında ilk 4 soru gösteriliyor. Tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz. Seçilen bölüm: OYSS Soruları.
Soruyu çözdükten sonra açıklamayı oku
Çalışma sorularında amaç yalnızca doğru cevabı bulmak değildir. Sorunun ne istediğini anlamak, seçenekleri gerekçelendirmek ve doğru cevap açıklamasını dikkatle okumak konunun kalıcı öğrenilmesini sağlar.
Yapraktaki Enerji Ölçümleri
Kurgusal bir ölçümde farklı aydınlık koşullarında bir yaprağa ulaşan enerji ve bu enerjinin yapraktaki dağılımı kaydedilmiştir.
| Koşul | Yaprağa ulaşan ışık enerjisi (birim) | Yansıyan veya iletilen enerji | Isı olarak yayılan enerji | Organik besinde depolanan enerji |
|---|---|---|---|---|
| Aydınlık gün | 10.000 | 8.400 | 1.500 | 100 |
| Bulutlu gün | 5.000 | 4.210 | 740 | 50 |
I. Aydınlık ve bulutlu günlerde organik besinde depolanan enerji nasıl değişmiştir? Verileri kullanarak açıklayın.
II. Bitkileri enerji üreten canlılar olarak tanımlamak neden doğru değildir? Yaprakta gerçekleşen dönüşümü anlatın.
III. Tablodaki enerji değerleri enerjinin korunumu ilkesiyle nasıl ilişkilendirilebilir?
IV. Işık enerjisinin tamamının besinde depolanmaması, bitkinin enerji alamadığı anlamına gelir mi? Gerekçelendirin.
Beslenme Basamaklarındaki Enerji
Bir çayır ekosisteminde beslenme yoluyla aktarılan enerjinin izlenmesi için yaklaşık değerler hesaplanmıştır.
| Canlı grubu | Basamakta kullanılabilir enerji (kJ) | Solunum, hareket, atık ve ısıya giden yaklaşık enerji (kJ) |
|---|---|---|
| Üreticiler | 10.000 | — |
| Otçullar | 1.000 | 9.000 |
| Etçiller | 100 | 900 |
| Üst düzey tüketiciler | 10 | 90 |
I. Üreticilerden üst düzey tüketicilere çıkıldıkça kullanılabilir enerjideki değişimi açıklayın.
II. Enerjinin bir bölümünün ısı olarak çevreye yayılması, sonraki basamağa aktarılabilecek enerjiyi nasıl etkiler?
III. Ekosistemde enerjinin besin zinciri boyunca tek yönlü ilerlemesinin nedenini açıklayın.
IV. Canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmesi için ekosisteme neden sürekli enerji girişi gerekir?
Bahçedeki Beslenme Kayıtları
Okul bahçesinde gözlenen bazı canlıların besin kaynakları not edilmiştir. Kayıtlar aynı alan için hazırlanmış kurgusal bir gözlem örneğidir.
| Canlı | Gözlenen besin veya kaynak |
|---|---|
| Buğday ve yabani ot | Işıkla besin üretir |
| Çekirge | Ot yaprakları |
| Fare | Tohumlar ve çekirgeler |
| Yılan | Fare |
| Şahin | Fare ve yılan |
| Mantar | Ölü bitki ve hayvan kalıntıları |
I. Tablodaki kayıtlardan yararlanarak üreticiden başlayıp şahine ulaşan iki farklı besin zinciri yazın.
II. Fare bu zincirlerde hangi beslenme çeşitlerini gösterebilir? Her biri için bir örnek zincir verin.
III. Bir zincirdeki okun yönü neyi göstermelidir? Buğday ile çekirge arasındaki aktarımı örnek alın.
IV. Mantarların tabloda verilen beslenme biçimi, bitkiler için gerekli maddelerin yeniden kullanılmasına nasıl katkı sağlar?
Orman Türleri Arasındaki Bağlar
Bir orman alanında gözlenen beslenme ilişkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
| Besin olarak kullanılan canlı veya kaynak | Bu kaynakla beslenen canlılar |
|---|---|
| Meşe yaprağı | Tırtıl |
| Palamut | Sincap, fare |
| Tırtıl | Serçe |
| Fare | Baykuş, tilki |
| Serçe | Şahin |
| Sincap | Baykuş, tilki |
| Ölü kalıntılar | Mantar ve bakteriler |
I. Tablodaki ilişkileri kullanarak birbirinden farklı iki besin zinciri oluşturun.
II. Hangi canlıların birden fazla zincirde yer alabileceğini belirleyin ve tabloya dayalı gerekçe yazın.
III. Ormandaki palamut miktarı azalırsa tabloda yer alan hangi canlı grupları doğrudan etkilenebilir? Neden?
IV. Bu ilişkilerin besin ağı olarak gösterilmesi, tek bir zincirle gösterilmesine göre hangi bilgiyi daha iyi verir?