Bu başlıkta önizleme kapsamında ilk 4 soru gösteriliyor. Tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz. Seçilen bölüm: OYSS Soruları.
Çalışma sorularında amaç yalnızca doğru cevabı bulmak değildir. Sorunun ne istediğini anlamak, seçenekleri gerekçelendirmek ve doğru cevap açıklamasını dikkatle okumak konunun kalıcı öğrenilmesini sağlar.
Bir araştırma ekibi iki yerleşim için kişi başına ekolojik ayak izi ile biyokapasite değerlerini aynı hesaplama yöntemiyle karşılaştırmıştır. Ekolojik açık, ayak izinin biyokapasiteyi aşan kısmıdır. Değerler kurgusaldır.
| Yerleşim | Ayak izi (gha/kişi) | Biyokapasite (gha/kişi) |
|---|---|---|
| Kuzey Mahallesi | 4,6 | 2,9 |
| Dere Mahallesi | 3,2 | 3,8 |

I. Her yerleşim için ekolojik ayak izi ile biyokapasite arasındaki farkı hesaplayın. Hangi yerleşimde ekolojik açık vardır?
II. Kuzey Mahallesi'ndeki pozitif fark ile Dere Mahallesi'ndeki negatif fark ne anlama gelir? Biyokapasite ve kaynakların yeniden üretilmesi kavramlarıyla açıklayın.
III. Bu tablo, iki yerleşimde ayak izini oluşturan etkenlerin hangileri olduğunu gösteriyor mu? Nedenini açıklayın ve nedenleri araştırmak için bir veri türü önerin.
IV. Ekolojik açığı azaltmaya yönelik iki yerel uygulama önerin. Uygulamaların etkisini izlemek için bir gösterge seçin.
Aynı uzaklıktaki okul yolculuğu için farklı ulaşım seçeneklerinin bir öğrenciye düşen haftalık işletme kaynaklı sera gazı salımı tahmin edilmiştir. Hesaplar kurgusaldır; araç üretimi ve yol yapımı hesaba katılmamıştır.
| Ulaşım biçimi | Salım (kg CO2e/öğrenci/hafta) |
|---|---|
| Tek kişilik otomobil | 16 |
| Dört kişi paylaşımlı otomobil | 5 |
| Kent otobüsü | 3 |
| Yürüme veya bisiklet (doğrudan salım) | 0 |

I. Salımı en düşükten en yükseğe doğru sıralayın. Tek kişilik otomobil ile kent otobüsü arasındaki kişi başına haftalık fark kaç kg CO2e'dir?
II. Yirmi öğrenci tek kişilik otomobil yerine kent otobüsüne geçerse, tabloda verilen tahminlere göre haftalık salım ne kadar azalır? Hesaplayın.
III. Bu değerler ulaşımın bütün ekolojik ayak izini gösterir mi? Araç doluluğu, güzergâh veya enerji kaynağından ikisini kullanarak yanıtlayın.
IV. Daha düşük etkili ulaşımın öğrenciler için uygulanabilir olmasını sağlayacak bir okul veya belediye düzenlemesi önerin ve etkisini izleyecek bir veri yazın.
Bin kilogramlık bir sebze partisinde tarladan hane tüketimine kadar her aşamada kaybolan miktar izlenmiştir. Her kayıp yalnızca bir aşamada kaydedilmiş ve başlangıç miktarından düşülmüştür. Değerler kurgusaldır.
| Aşama | Kaybolan gıda (kg) |
|---|---|
| Tarlada hasat ve ayıklama | 80 |
| İşleme ve paketleme | 50 |
| Depolama | 70 |
| Taşıma | 40 |
| Satış noktası | 60 |
| Hane kullanımı | 100 |

I. Partinin toplam kaybını ve başlangıç miktarının yüzde kaçının kaybolduğunu hesaplayın. En yüksek kayıp hangi aşamadadır?
II. Kaybedilen her kilogram gıdayla birlikte su, enerji ve tarım alanının da boşa gitmesi nasıl açıklanabilir?
III. En yüksek kaybın olduğu aşamada uygulanabilecek iki önlem yazın. Ayrıca başka bir aşamada kaybı azaltacak bir önlem seçin.
IV. Bu kilogram verilerinden toplam karbon veya su ayak izindeki azalmayı doğrudan hesaplamak neden mümkün değildir? Gerekli olacak bir ek veri belirtin.
Bir okul yemekhanesinde organik atıklar dört haftalık iki dönem boyunca tartılmıştır. İkinci dönemde porsiyon planlaması yapılmış ve organik artıklar ayrı toplanmıştır. Değerler kurgusaldır.
| Gösterge | Uygulama öncesi (kg/hafta) | Uygulama sonrası (kg/hafta) |
|---|---|---|
| Oluşan toplam organik artık | 72 | 48 |
| Kompost veya biyogaza ayrılan | 0 | 30 |
| Karışık atığa giden | 72 | 18 |

I. Uygulama sonrası toplam organik artık miktarındaki azalmayı kilogram ve yüzde olarak hesaplayın.
II. Uygulama sonrası karışık atığa giden miktar nasıl değişmiştir? Oluşumu önlemek ile oluşmuş atığı başka bir yola yönlendirmek arasındaki farkı açıklayın.
III. Kompostlaştırma ve biyogaz üretimi organik artıklardan nasıl yararlanır? Her yöntemin sağlayabileceği bir faydayı yazın.
IV. Uygulamanın sürdürülebilir olduğunu değerlendirmek için iki başka gösterge belirleyin ve bunların neden gerekli olduğunu açıklayın.