Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları

Görselde altı farklı hayvan örneği numaralandırılmıştır. Canlılar gerçek büyüklükleriyle orantılı çizilmemiştir.

Görselden ve sinir sistemleriyle ilgili bilgilerinizden yararlanarak soruları cevaplayınız.

a) 1-6 numaralı canlıların ait olduğu hayvan gruplarını yazınız. Bunlardan hangileri omurgalıdır?

b) Hangi numaralı canlıda sinir sistemi bulunmaz? Bu canlının çevresindeki değişikliklere hiç tepki veremeyeceği söylenebilir mi? Açıklayınız.

c) 2 ve 3 numaralı canlıların sinir sistemlerini karşılaştırınız. Sinir hücrelerinin vücuda dağılışı ve baş bölgesinde bir merkez bulunması bakımından farklarını yazınız.

ç) Bir öğrenci, “Beyni bulunan her hayvan omurgalıdır.” diyor. 4, 5 ve 6 numaralı canlıları kullanarak bu görüşü değerlendiriniz. 5 ve 6'da merkezî sinir sistemini oluşturan yapıları da yazınız.

A, B ve C modelleri sırasıyla hidra, planarya ve bir kuşun sinir sistemi düzenini sadeleştirerek göstermektedir. Renkli çizgiler sinirsel yapıları, 1-3 numaraları ise seçili yapıları gösterir. Modeller ölçekli değildir.

Numaralı yapıları tanımlayınız; modellerin gösterdiği benzerlik ve farklılıkları açıklayınız.

a) 1, 2 ve 3 numaralı yapıların adlarını yazınız. 3 numaralı yapı ile C modelinin başındaki beyin hangi ana bölümü oluşturur?

b) B modelindeki iki boyuna sinir şeridi ve enine bağlantılar hangi sinir sistemi düzenini oluşturur? Bu düzenin A'daki ağdan farkını açıklayınız.

c) A modelini “birbirine bağlı yaygın bir haberleşme ağına”, C modelini ise “merkezleri ve çevreyle bağlantı yolları olan bir haberleşme sistemine” benzetelim. Her benzetmenin görseldeki karşılığını yazınız. Canlıdaki sinir sistemi ile bu benzetmenin aynı şey olmadığını gösteren bir fark belirtiniz.

ç) Yalnızca bu çizimlere bakarak canlıların aynı uyarana kaç milisaniyede tepki vereceği veya hangisinin daha iyi öğreneceği kesin olarak belirlenebilir mi? Gerekçenizi yazınız.

Bir araştırmada yetişkin bir dişi meyve sineğinin beynindeki yaklaşık 139 bin nöronun bağlantıları haritalandırılmıştır. A'da meyve sineği, B'de birkaç nörondan oluşan bir model, C'de ise modeldeki bir kimyasal sinapsın büyütülmüş şeması görülmektedir. Çizimler ölçekli değildir; gerçek beyin haritasının tamamını göstermez.

Görselden ve bilgilerinizden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) Görselde 1, 2, 3 ve 4 numaralarıyla gösterilen yapıların adlarını yazınız.

b) 2 numaralı yapıya ulaşan bir impulsun diğer nörona iletilmesinde mor noktalarla gösterilen maddelerin rolünü açıklayınız. Bu kimyasal sinapsta iletim neden 2'den 4'e doğrudur?

c) Bir öğrenci, “Meyve sineğinin beyni küçük olduğu için öğrenemez.” diyor. B'deki bağlantılardan yararlanarak bu görüşü değerlendiriniz. Öğrenme sırasında nöronlar arasındaki bağlantılarda nasıl değişiklikler olabilir?

ç) Beyin bağlantı haritası, meyve sineğinin davranışlarını anlamaya nasıl yardımcı olabilir? Bir örnek veriniz. Yalnızca haritaya bakarak sineğin öğrendiği her şey kesin olarak söylenebilir mi? Açıklayınız.

A'da bir süngerin sadeleştirilmiş kesiti, B'de ise hücreler arası haberleşmeyi temsil eden bir model verilmiştir. B'deki turuncu noktalar hücreler arasında taşınan kimyasal mesajları temsil eder. Çizimler ölçekli değildir; gerçek bir deneyin ölçüm sonuçlarını göstermez.

Görseli inceleyerek aşağıdaki soruları cevaplayınız.

a) A'daki canlı hangi hayvan grubundadır? Bu canlıda sinir hücreleri ve beyin bulunur mu?

b) B modelinden yararlanarak sinir sistemi bulunmayan bu canlıda hücrelerin birbirleriyle nasıl haberleşebileceğini açıklayınız.

c) A'daki mavi oklar neyi gösterir? Bu okları “sinirler boyunca ilerleyen impulslar” olarak yorumlamak neden yanlıştır?

ç) Bir deneyde süngerin hücreleri canlı tutulurken hücreler arası kimyasal haberleşmenin engellendiğini varsayınız. Bu durum, farklı hücrelerin birlikte cevap vermesini nasıl etkileyebilir? Böyle bir sonuç sinir hücrelerinin varlığını kanıtlar mı?