İnsanda Sinir Sistemi

Bir öğrenci, parmağıyla yüzeyine dokunduğu kutuyu eline almaya karar veriyor. Bu sırada gerçekleşen sinirsel iletişim, bazı yapılar numaralandırılarak gösterilmiştir. Mavi ve turuncu oklar farklı yönlerdeki iletişimi gösterir. Omurilik ve aradaki bağlantılar şemada ayrıntılandırılmamıştır.

Numaralı yapıları ve okların yönünü kullanarak soruları cevaplayınız.

a) 1, 2, 3, 4 ve 5 numaralı yapıların adlarını yazınız. 2 ve 4 için nöronun görevine göre adlandırma yapınız.

b) 2 ve 4 numaralı yollar ile 3 numaralı yapıyı merkezî ve çevresel sinir sistemi bakımından sınıflandırınız. Merkezî sinir sisteminin şemada ayrıntılı gösterilmeyen diğer ana yapısını da yazınız.

c) Kutunun parmağa uyguladığı basınç ile 2 numaralı yolda taşınan mesaj aynı şey midir? Uyaran ile sinirsel mesaj arasındaki farkı bu olay üzerinden açıklayınız.

ç) Öğrenci dokunduğu kutuyu algılıyor ancak kutuyu henüz kavramıyor. Algılama ile hareketin aynı olay olmamasını 3, 4 ve 5 numaralı yapılar arasındaki ilişkiyle açıklayınız.

Bir öğrenci masadaki çalar saatin sesini duyunca saatin üstündeki susturma düğmesine basıyor. Şemada K iç kulaktaki duyu alıcısını, L duyusal iletim yolunu, M beyindeki değerlendirme merkezini, N motor iletim yolunu ve P el-kol iskelet kaslarını temsil eder. L ve N, içlerindeki birçok bağlantı tek bir okla gösterilen sadeleştirilmiş yollardır.

Sağlam olduğu belirtilen yapıların normal çalıştığını kabul ederek şemayı yorumlayınız.

a) Bu olayda uyaranı ve tepkiyi yazınız. K ile P'nin görevleri neden birbirinden farklıdır?

b) Şemada L oku K'den M'ye, N oku ise M'den P'ye yönelmiştir. Bu yön farkını, taşınan bilginin başlangıç ve varış yerleriyle açıklayınız.

c) Yalnız L yolunun kesildiği model ile yalnız N yolunun kesildiği modeli karşılaştırınız. Her durumda bu yoldan gelen sesin algılanması ve bu komutla düğmeye basılması gerçekleşebilir mi?

ç) Bir öğrenci, “Düğmeye basılmıyorsa M mutlaka çalışmıyordur.” diyor. M sağlamken aynı sonucun görülebileceği iki farklı durumu şemadan yararlanarak açıklayınız.

Solda insanların mesaj paylaştığı bir sosyal ağ, sağda ise nöronların haberleştiği biyolojik bir ağ modellenmiştir. 1 bir kullanıcıyı, 2 kullanıcılar arasındaki iletişim bağlantısını gösterir. Sağdaki 3 ve 4 numaralı yapıların adları verilmemiştir. Büyütülmüş bölümde, iki sinir hücresi arasındaki küçük boşluk ve bu boşluktan geçen tanecikler gösterilmiştir. Görsel bir benzetme modelidir; iki ağın her özelliğinin aynı olduğunu anlatmaz.

İki ağdaki birimleri, bağlantıları ve haberleşme biçimlerini karşılaştırınız.

a) 3 ve 4 numaralı yapıların adlarını yazınız. Sosyal ağdaki 1 ile 2'nin, nöral ağdaki hangi yapılarla eşleştirilebileceğini görevleriyle açıklayınız.

b) Bir kullanıcının aldığı mesajı başka kullanıcılara iletmesi, nöral ağdaki hangi sürece benzetilebilir? İki ağın görseldeki ortak bir özelliğini de yazınız.

c) Bir öğrenci, “Sinir hücrelerindeki bütün iletişim, kablolardaki gibi yalnızca elektrik akımıyla gerçekleşir.” diyor. Büyütülmüş 4 numaralı bölümü de kullanarak bu görüşü değerlendiriniz.

ç) “Yeni öğrendiğimiz her bilgi, tek bir nöronun içine bilgisayar dosyası gibi kaydedilir.” açıklaması uygun mudur? Öğrenme ile ağdaki bağlantılar arasındaki ilişkiyi kullanarak açıklayınız.

İnsan sinir sistemi, vücudun arka tarafından sadeleştirilerek gösterilmiştir. 1 ve 2 ile işaretlenen yapılar mercan renginde, vücuda dağılan sinirler ise mavi renktedir. 3, ön koldaki çevresel bir siniri gösterir. Renkler, yapıları ayırt etmek için kullanılmıştır; dokuların gerçek renkleri değildir.

Sinir sisteminin bölümlerini ve bu bölümlerin birlikte çalışmasını açıklayınız.

a) 1 ve 2 numaralı yapıların adlarını yazınız. 1, 2 ve 3'ü merkezî ya da çevresel sinir sisteminde bulunmalarına göre sınıflandırınız.

b) Parmağına dokunulan bir kişinin bu dokunmayı fark etmesi ve parmağını isteyerek hareket ettirmesi sırasında çevresel sinirlerde hangi iki yönde bilgi taşınır?

c) Görseldeki mavi sinirlerden birinin hem duyu hem motor uzantılar taşıdığı biliniyor. Böyle bir sinirin görevi yalnızca kaslara komut taşımak mıdır? Açıklayınız.

ç) Bir öğrenci, “Beyin ve omurilik sağlam olduğunda çevresel sinirlere ihtiyaç yoktur.” diyor. Vücut ile merkez arasındaki bağlantıyı kullanarak bu görüşü değerlendiriniz.