Homeostazinin Canlılar İçin Önemi

Grafik, karbonhidrat içeren bir öğünden sonra kan glikozunun değişimini gösteren kurgusal verilerle hazırlanmıştır. Kesikli çizgi, öğünden hemen önceki 90 mg/100 mL düzeyini gösterir. K yükselme, L düşme bölümüdür.

Grafikteki değerleri ve değişimin yönünü kullanarak soruları cevaplayınız.

a) Kan glikozu en yüksek değerine öğünden kaç saat sonra ulaşmıştır? Bu değer kaç mg/100 mL'dir?

b) K bölümündeki yükselmeyi besinlerin sindirilip emilmesiyle, L bölümündeki düşmeyi insülinin etkisiyle ilişkilendiriniz.

c) Glikozun 140'tan 90 mg/100 mL'ye düşmesi, kandaki glikozun tamamen ortadan kaldırıldığını gösterir mi? Glikozun hücreler için önemini de belirtiniz.

ç) Bir öğrenci, 'Grafikte glikoz düzeyi değiştiği için homeostaziden söz edilemez.' diyor. Bu görüşü grafiğe dayanarak değerlendiriniz.

Görselde K, L ve M ile gösterilen üç örnek kan pH değeri verilmiştir. Yeşil alan, bu modelde esas alınan normal atardamar kanı pH aralığını gösterir. Değerler örnek olarak seçilmiştir; kişisel bir ölçüme ait değildir.

pH ölçeğini ve yeşil alanı inceleyerek soruları cevaplayınız.

a) Yeşil alanın alt ve üst sınırlarını yazınız. K, L ve M örneklerinden hangisi bu aralıktadır?

b) L örneğine göre K'de ve M'de pH hangi yönde değişmiştir? Hangi örnekte hidrojen iyonu derişimi daha yüksektir?

c) Bir öğrenci, 'Üç değer de 7'nin üzerinde olduğu için hepsi kan için normaldir.' diyor. Öğrencinin hatasını açıklayınız.

ç) Kan pH'sının uzun süre normal aralığın dışında kalması hücrelerin çalışmasını neden etkileyebilir? Homeostaziyle ilişkilendiriniz.

A'da toprağı nemli olan bir bitkinin yaprak kenarlarından sıvı damlacıkları çıkmaktadır; 1 bu çıkışın olduğu açıklığı gösterir. B'de kurak ortama uyumlu bir kaktüsün 2 numaralı dikensi yapıları ve 3 numaralı etli gövde dokusu gösterilmiştir.

Numaralı yapıları ve iki bitkinin su dengesini karşılaştırarak cevaplayınız.

a) A'daki sıvı kaybı olayının ve 1 numaralı açıklığın adını yazınız. Bu olayda su hangi hâlde dışarı çıkar?

b) A'daki damlacıklarda mineral bulunduğu belirlenmiştir. Bu bulguya göre bitki yalnızca saf su mu kaybetmektedir? Yüksek nemde terleme azalırken damlama görülebilir mi?

c) B'de 2 ve 3 numaralı yapılar suyun korunmasına nasıl katkı sağlar? İki yapının görevlerini ayrı ayrı yazınız.

ç) Dikensi yaprakların bulunması, damlama gibi o anda başlayan kısa süreli bir olay mıdır? A ve B'nin su dengesi açısından ortak yönünü açıklayınız.

A'da sıcak bir günde dilini çıkarıp sık soluyan bir köpek, B'de soğukta tüylerini kabartmış bir kuş, C'de insan derisindeki terin buharlaşması modellenmiştir. Küçük daireler ilgili yüzeylerin büyütülmüş görünümüdür; çizimler aynı ölçekte değildir.

Her canlının sıcaklık dengesine katkı sağlayan özelliğini açıklayınız.

a) A'daki köpeğin dilini çıkarıp sık soluması vücut sıcaklığına nasıl etki eder? 'Köpeklerin hiçbir yerinde ter bezi yoktur.' ifadesi doğru mudur?

b) B'de kuşun tüylerini kabartması neden ısı kaybını azaltır? 'Tüyler ısı üreten bir soba gibi çalışır.' benzetmesini değerlendiriniz.

c) C'deki terin buharlaşması ile A'daki sık solumanın ortak etkisi nedir? Havanın nemi çok yüksek olursa bu yollarla serinleme nasıl etkilenebilir?

ç) İnsanda kılların dikleşmesi neden kuştaki tüy kabartma kadar etkili yalıtım sağlamaz? Üç örneğin homeostazi açısından ortak amacını yazınız.