Homeostatik Süreçler

A'da maç öncesi dinlenen, B'de oynayan, C'de oyun bittikten sonra dinlenen aynı sporcu gösterilmiştir. Oyun sırasında kalp atışı ve solunumu hızlanmış, yüzü kızarmış ve terlemiştir. Oyun bitince solunumu yavaşlamaya başlasa da terlemesi bir süre sürmüştür.

Gözlenen değişikliklerin nedenlerini ve birlikte çalışmasını açıklayınız.

a) B'de kasların çalışması, kalp atışının ve solunumun hızlanmasıyla nasıl ilişkilidir?

b) Sporcunun yüzündeki kızarıklık ve terleme, artan vücut sıcaklığının düzenlenmesine nasıl katkı sağlayabilir?

c) C'de sporcu artık koşmadığı hâlde terlemesinin sürmesi mutlaka bir düzensizlik midir? Gerekçelendiriniz.

ç) Bu örnekte homeostaziyi yalnız ter bezlerinin sağladığını söylemek neden eksiktir? En az iki sistem arasındaki ilişkiyi belirtiniz.

Bir sporcunun maç öncesi ve sonrasındaki değişimi kurgusal grafiklerle verilmiştir. Maç 20. dakikada bitmiştir; 25 ve 40. dakikalarda sporcu dinlenmektedir. Değerler kişisel sağlık değerlendirmesi için değil, değişim yönlerini karşılaştırmak için hazırlanmıştır.

Üç grafiği birlikte kullanarak soruları cevaplayınız.

a) 0 ile 20. dakika arasında kalp atışı ve solunum sıklığı birer dakikada kaç artmıştır? Sıcaklık hangi yönde değişmiştir?

b) Maç bittiğinde bütün değerler hemen başlangıç düzeyine dönmüş müdür? 25. dakika verileriyle açıklayınız.

c) 40. dakika verileri iç dengenin hiç değişmediğini mi, değişimden sonra yeniden düzenlendiğini mi destekler?

ç) Yalnız kalp atışı grafiğine bakarak sporcunun su-elektrolit dengesinin tamamen normale döndüğü söylenebilir mi?

A'da suyun sıvıdan buhar hâline geçmesi, B'de glikozun kimliği değişmeden zarın öteki tarafına taşınması, C'de glikoz birimlerinin bağlarla birleşerek glikojen yapısına katılması modellenmiştir. Şekiller moleküllerin gerçek büyüklük ve biçimlerini göstermez.

Fiziksel değişim, taşıma ve kimyasal dönüşümü ayırt ediniz.

a) A ve B'de moleküllerin kimyasal kimliği değişmiş midir? İki olayın ortak yönünü açıklayınız.

b) C'deki olayı A ve B'den ayıran nedir? Glikozun glikojene katılmasını neden kimyasal dönüşüm sayarız?

c) A ve C'deki olaylar farklı yollarla iç dengeye nasıl katkı sağlayabilir? Birer işlev yazınız.

ç) 'Bir hücrede glikoz miktarı arttıysa mutlaka yeni glikoz üretilmiştir.' görüşünü B modelini kullanarak değerlendiriniz.

Zihin haritasındaki I-IV dallarında günlük yaşamla ilişkili dört durum verilmiştir. Ortadaki boşluk bütün dalların ortak amacını, dallardaki boş başlıklar ise ilgili homeostatik süreçleri temsil eder. Harita, araştırma soruları geliştirmek için hazırlanmıştır.

Boş başlıkları tamamlayınız; açıklamalarınızı gerekçelendirecek veriyi düşününüz.

a) Ortadaki boşluğa yazılabilecek ortak amacı belirtiniz. I-IV dallarının her birine uygun bir süreç başlığı yazınız.

b) Dallardan birini seçiniz. Bu süreçte birlikte görev yapan iki yapı veya organı ve aralarındaki ilişkiyi açıklayınız.

c) III dalıyla ilgili ölçülebilir bir araştırma sorusu yazınız. Soruyu yanıtlamak için kaydedilecek iki veriyi belirtiniz.

ç) Kaynağı belirtilmeyen bir paylaşım, 'Atıkları yalnız ter bezleri uzaklaştırır.' diyor. Bu bilgiyi nasıl kontrol eder, hangi organ örnekleriyle değerlendirirsiniz?