Bilim Etiği

Bir imza, bütün soruları yanıtlar mı?

Bir okulun yetişkin gönüllülerle yürüteceği kurgusal biyoloji projesinde günlük uyku süresi ile dikkat görevi sonuçları karşılaştırılacaktır. Uyku düzenine müdahale edilmeyecektir. Başvuruda kullanılan dört bilgi kartı görselde verilmiştir. Henüz hiçbir katılımcıdan veri toplanmamıştır.

a) Kartlardan gönüllü karar vermeyi zedeleyen iki durumu seçip nedenlerini açıklayınız.

b) “Form imzalandığı için bütün koşullar anlaşılmıştır.” yargısını değerlendiriniz. Bunu kontrol etmek için nasıl bir araç kullanırsınız?

c) Ulaşım ve ayrılan zaman için ödeme yapılması tek başına araştırmayı etik dışı yapar mı? IV. karttaki koşulu ayrıca değerlendiriniz.

d) Veri toplamaya başlamadan önce uygulanması gereken iki düzeltmeyi ve bu düzeltmelerin nasıl kaydedileceğini yazınız.

Defterdeki dört değer, rapordaki iki değer

Bir öğrenci ekibi, aynı tür fidelerde bir uygulamanın büyümeye etkisini inceler. Başlangıç koşulları eşitlenmiştir; her grupta dört fide vardır. Tablo, ölçülen boy artışlarını ve rapor taslağını gösterir. Ölçüm arızası saptanmamıştır. Ekibin hipotezi uygulamanın boy artışını yükselteceğidir. Sayılar kurgusaldır.

a) Ham kayıtlara göre iki grubun ortalama boy artışını hesaplayınız. Bu sonuç hipotezi bu deneyde destekler mi?

b) Taslakta uygulama grubundan kaç kayıt çıkarılmıştır? Taslaktaki ortalama ile ham verideki ortalamayı karşılaştırınız.

c) Bir kayıt beklenenden düşük olduğu için silinebilir mi? Gerçek bir ölçüm hatası kuşkusu varsa hangi iki kanıtı ararsınız?

d) Sonuç hipotezi desteklemese bile raporda bulunması gereken iki unsuru ve saklanması gereken bir belgeyi yazınız.

Aynı fotoğraf, farklı kullanım koşulları

Bir sınıfın doğa gözlemi raporlarından üç alıntı görselde verilmiştir. Fotoğrafı çeken Ece, B ekibine fotoğrafı kullanma izni vermiştir. A ve B ekipleri fotoğrafı kendi gözlem verileri gibi sunmamaktadır. C ekibinin metni ise bir kaynaktaki açıklamanın anlamı korunarak kendi sözcükleriyle yazılmıştır; kaynak belirtilmemiştir.

a) A ve B’nin aynı fotoğrafı kullanması, verilen koşullarda tek başına etik ihlal kanıtı mıdır? Gerekçenizi yazınız.

b) C ekibinin metni kendi sözcükleriyle yazması kaynak gösterme gereğini ortadan kaldırır mı?

c) Bir fotoğrafın kaynağını doğrulamak için hangi iki kaydı incelersiniz? Bu kayıtları neden birlikte kullanırsınız?

d) C ekibinin raporunu düzeltmesi için hem metin içinde hem kaynakçada yapması gerekenleri belirtiniz. Fotoğrafı kullanan B’nin hangi açıklaması korunmalıdır?

Raporun kapağındaki isimler neyi gösterir?

Dört öğrencinin bir biyoloji projesindeki katkıları, tarihli görev kayıtlarından derlenmiştir. Görseldeki çizelge bütün çalışma sürecini kapsamaktadır. Rapor taslağında dört öğrenci eşit katkı vermiş gibi sıralanmış, ayrıca yalnızca sınıfı ziyaret eden bir kişinin adı da yazar olarak eklenmiştir.

a) Taslak ile görev çizelgesi arasındaki iki uyumsuzluğu belirleyiniz.

b) Can’ın sahaya gitmemiş olması katkısının bulunmadığını gösterir mi? Çizelgeye dayanarak açıklayınız.

c) Bir raporda görev dağılımı yazılmamışsa bu durum, bir kişinin çalışmadığını kesin olarak kanıtlar mı? Hangi ek kayıtları ararsınız?

d) Ekip için adil bir katkı bildirimi öneriniz. Deniz’in durumu nasıl ele alınmalı ve raporu tamamlamadan önce hangi ortak kontrol yapılmalıdır?