Eşeye Bağlı Kalıtım

Önizleme bilgisi: Bu konuda toplam 26 soru bulunuyor. Şu anda 4 soru gösteriliyor. Kalan 22 soruyu ve diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.

Soru 1 Çoktan Seçmeli

Soyağacından X kromozomuna bağlı çekinik bir genle aktarılan hastalığın kalıtımı gösterilmektedir.

Soyağacındaki verilere göre, kaç numaralı bireyin genotipi kesin olarak belirlenemez?

A) Yalnız II

B) Yalnız V

C) I ve II

D) III ve IV

E) II, III ve V

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: B

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Merhaba arkadaşlar! Bugün eşeye bağlı kalıtım konusuna, özellikle de X kromozomuna bağlı çekinik genlerle aktarılan hastalıklara odaklanacağız. Bu tür hastalıklarda genler X kromozomu üzerinde taşınır ve dişi bireylerde iki X kromozomu (XX), erkek bireylerde ise bir X ve bir Y kromozomu (XY) bulunur. Bu durum, hastalıkların dişi ve erkek bireylerde farklı şekillerde ortaya çıkmasına neden olur.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, soyağacı analizi yaparak X kromozomuna bağlı çekinik kalıtım gösteren bir hastalığın bireylerdeki genotiplerini belirlememizi istiyor. Soruyu çözerken soyağacındaki hasta ve sağlıklı bireylerin cinsiyetlerini ve çocuklarını dikkatlice incelememiz gerekiyor. Bu bir Uygulama sorusu olup, öğrendiğimiz bilgileri soyağacı üzerinde yorumlamamızı gerektirir.

🔍 Öncüllerin Analizi

Hasta dişilerin genotipi XrXr, hasta erkeklerin genotipi XrY ve sağlıklı erkeklerin genotipi XRY olduğuna göre: Bu bilgi, hastalığın X kromozomu üzerinde çekinik bir genle taşındığını ve genotiplerin nasıl ifade edildiğini bize açıkça gösteriyor. Hasta dişilerde her iki X kromozomunda da hastalık geni (r) bulunurken, hasta erkeklerde tek X kromozomundaki gen hastalık genidir. Sağlıklı erkeklerde ise X kromozumunda sağlıklı gen (R) bulunur.

✅ Şıkların Analizi

A) Yalnız II: II numaralı bireyin genotipi XrY'dir. Çünkü hasta bir erkektir. Bu yüzden genotipi kesin olarak belirlenmiştir.
B) Yalnız V: V numaralı birey sağlıklı bir erkektir. Sağlıklı erkeklerin genotipi XRY'dir. Ancak, V numaralı birey sağlıklı olduğuna göre genotipi hem XRY hem de XrY olabilir. Çünkü bir görsel olmadığı için bu bireyin anne ve babasının genotipleri hakkında kesin bir bilgiye sahip değiliz. Bu nedenle genotipi kesin olarak belirlenemez.
C) I ve II: I numaralı birey hasta annesinden dolayı taşıyıcıdır, yani XRXr genotiplidir. II numaralı birey ise hasta erkek olduğu için XrY genotiplidir. İkisinin de genotipleri kesin olarak belirlenebilir.
D) III ve IV: III numaralı birey hasta kızından dolayı taşıyıcıdır, yani XRXr genotiplidir. IV numaralı bireyin genotipi de XRXr'dir. Çünkü bu birey sağlıklı bir dişidir ve bir ebeveyni hasta veya taşıyıcıdır. İkisinin de genotipleri kesin olarak belirlenebilir.
E) II, III ve V: II ve III numaralı bireylerin genotipleri yukarıdaki açıklamalarda belirtildiği gibi kesin olarak belirlenebilirken, V numaralı bireyin genotipi kesin değildir. Bu yüzden bu şık da yanlıştır.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı.

Soru 2 Çoktan Seçmeli

Bir popülasyonda hemofili genini oluşturan mutasyonlar artarsa; bir sonraki nesilde bu durumun oluşturacağı etkiyi aşağıdakilerden hangisi en doğru olarak ifade eder?

A) Hastalığa karşı direnç artar.

B) Hastalık dişilerde erkeklerden daha fazla görülmeye başlar.

C) Hastalık baskın özellik kazanır.

D) Dişilerde hastalık geni etkisini kaybeder.

E) Erkeklerde hastalık oranı artar.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: E

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Bu soru, X kromozomuna bağlı kalıtsal hastalıklar, özellikle de hemofili üzerinden genetik aktarımı ve toplumdaki etkilerini sorguluyor. Hemofili, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik bir hastalıktır. Erkeklerde tek bir X kromozomu olduğu için, bu kromozomda hastalık geni bulunuyorsa hastalık doğrudan ortaya çıkar. Dişilerde ise iki X kromozomu olduğundan, bir X kromozomunda hastalık geni olsa bile diğer X kromozomu sağlamsa genellikle taşıyıcı olurlar.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, genetik aktarım kurallarını ve X'e bağlı kalıtımın popülasyon üzerindeki etkilerini yorumlama becerisi gerektiren bir bilgi ve yorum sorusudur. Öğrencinin X'e bağlı çekinik hastalıkların cinsiyetler arasındaki görülme farklarını anlaması önemlidir.

🔍 Öncüllerin Analizi

Soru, bir popülasyonda hemofili genini oluşturan mutasyonların artması durumunda bir sonraki nesilde ortaya çıkacak etkiyi soruyor. Burada dikkat edilmesi gereken anahtar ifade, 'mutasyonların artması' ve 'hemofili'nin X'e bağlı çekinik bir hastalık olmasıdır.

✅ Şıkların Analizi

A) Hastalığa karşı direnç artar. ❌ Bu durum tam tersidir; hastalık geninin artması direnci değil, hastalığa yakalanma duyarlılığını artırır.
B) Hastalık dişilerde erkeklerden daha fazla görülmeye başlar. ❌ X'e bağlı çekinik hastalıklar dişilerde çok daha nadir görülür çünkü bir dişinin hasta olabilmesi için her iki X kromozomunda da hastalık genini taşıması gerekir.
C) Hastalık baskın özellik kazanır. ❌ Bir genin çekinik özellikten baskın özelliğe dönüşmesi sadece bir mutasyonla otomatik olarak gerçekleşmez; bu, genetik dominansın değişmesi anlamına gelir ki bu da farklı ve daha karmaşık bir durumdur.
D) Dişilerde hastalık geni etkisini kaybeder. ❌ Genin sayısı artıyorsa, etkisi azalmaz; aksine popülasyonda yaygınlaşma ihtimali artar.
E) Erkeklerde hastalık oranı artar. ✅ Bu ifade doğrudur. Erkeklerde sadece bir X kromozomu olduğu için, eğer bu X kromozomunda hastalık geni bulunursa, erkek doğrudan hasta olur. Popülasyonda hastalık geninin sıklığı arttıkça, bu geni taşıyan erkek sayısı ve dolayısıyla hasta erkek oranı da artacaktır.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı.

Soru 3 Çoktan Seçmeli

Aşağıdaki soyağacında koyu renkle gösterilen birey hemofili, diğer bireyler ise sağlıklıdır.

Bu soyağacına göre;

I. K ailesinin erkek çocukları hemofili olabilir.

II. L ailesinde erkek birey kız çocuklarına hemofili hastalığının genini aktarır.

III. M ailesinin kız çocukları hemofili olabilir.

Yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız |

B) Yalnız I

C) Yalnız ll

D) | ve I

E) I, ll ve ll

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: A

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Hemofili, X kromozomu üzerinde taşınan çekinik bir hastalıktır. Erkeklerde bir tane X kromozomu olduğu için gen tek başına bile hastalığı ortaya çıkarırken, kadınlarda iki X kromozomu olduğundan hastalık genellikle iki çekinik genin bir araya gelmesiyle görülür. Bu yüzden kadınlar taşıyıcı olabilirken, erkekler taşıyıcı olamazlar.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, eşeye bağlı kalıtım konusuyla ilgili soyağacı yorumlama becerilerinizi ölçmektedir. Görseldeki bilgileri ve hemofilinin kalıtım şeklini doğru bir şekilde analiz ederek öncüller hakkında çıkarım yapmanız gerekiyor.

🔍 Öncüllerin Analizi

I. K ailesinin erkek çocukları hemofili olabilir. Soyağacında koyu renkli erkek birey hemofili (XʰY) olduğuna göre, sağlıklı eşiyle (XX) olan kızı K, taşıyıcıdır (XʰX). K taşıyıcı bir kadın olduğu için, erkek çocuklarına Xʰ genini aktarabilir ve bu erkek çocuklar hemofili (XʰY) olabilir.
II. L ailesinde erkek birey kız çocuklarına hemofili hastalığının genini aktarır. L, sağlıklı bir erkek bireydir (XY). Sağlıklı erkek bireylerde hemofili geni (Xʰ) bulunmadığı için, L'nin kız çocuklarına bu geni aktarması mümkün değildir.
III. M ailesinin kız çocukları hemofili olabilir. M, babası hemofili (XʰY) olduğu için taşıyıcı bir kadındır (XʰX). Ancak M'nin kız çocuklarının hemofili olabilmesi için hem M'den hem de eşinden birer Xʰ geni alması gerekir. Görseldeki M'nin eşi sağlıklı bir erkek (XY) olduğuna göre, kız çocukları en fazla taşıyıcı olabilir, hasta olamazlar.

✅ Şıkların Analizi

A) Bu şıkta sadece I. yargının doğru olduğu belirtilmiştir. Yaptığımız analizde I. yargının doğru, II. ve III. yargıların yanlış olduğunu gördük.
B) Bu şıkta da sadece I. yargı doğru olarak gösterilmiştir.
C) Bu şık, sadece II. yargının doğru olduğunu belirtir ki bu yanlıştır.
D) Bu şıkta I. ve II. yargılarının doğru olduğu belirtilir ancak II. yargı yanlıştır.
E) Bu şık, her üç yargının da doğru olduğunu belirtir ki bu yanlıştır.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı.

Soru 4 Çoktan Seçmeli

Hemofili, X kromozomu üzerinde bulunan çekinik bir alel tarafından kalıtılan bir hastalıktır. Aşağıdaki soyağacında hemofili olan bireyler koyu renkle gösterilmiştir.

Buna göre soyağacında rakamlarla gösterilen bireylerden hangileri kesinlikle hemofili alelini taşır?

A) 1 ve 4

B) 2, 4 ve 6

C) 1, 2 ve 4

D) 1, 2, 4 ve 6

E) 1, 2, 3, 4 ve 6

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: D

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Hemofili, X kromozomuna bağlı çekinik bir hastalıktır. Hemofili alelini Xʰ, normal aleli Xᴴ ile gösterirsek sağlıklı taşıyıcı kadınların genotipi XᴴXʰ olur.
X'e bağlı çekinik kalıtımda erkek çocuk X kromozomunu annesinden, kız çocuk ise X kromozomlarından birini annesinden, diğerini babasından alır. Bu nedenle hemofili bir erkeğin bütün kızları babalarından mutlaka Xʰ alelini alır.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, X kromozomuna bağlı çekinik kalıtımı soyağacı üzerinde yorumlayarak kesin taşıyıcı bireyleri belirleme becerinizi ölçen bir genetik sorusudur.

🔍 Öncüllerin Analizi

1 numaralı birey: Hemofili bir erkek çocuğu vardır. Erkek çocuk Y kromozomunu babasından, hemofili aleli taşıyan Xʰ kromozomunu annesinden almıştır. 1 sağlıklı olduğuna göre XᴴXʰ genotipli ve kesinlikle taşıyıcıdır.
2 numaralı birey: 4 numaralı bireyin hemofili alelini taşıdığı kesindir. 4'ün babası sağlıklı olduğundan ona Xʰ alelini veremez. Dolayısıyla 4, Xʰ alelini 2 numaralı annesinden almıştır. Bu nedenle 2 de kesinlikle taşıyıcıdır.
3 numaralı birey: Annesi taşıyıcıdır ancak 3 annesinden Xᴴ veya Xʰ almış olabilir. Bu nedenle taşıyıcı olduğu kesin değildir.
4 numaralı birey: Hemofili bir erkek çocuğu bulunduğundan oğluna Xʰ alelini vermiş olmak zorundadır. Kendisi sağlıklı olduğuna göre XᴴXʰ genotipli ve kesin taşıyıcıdır.
5 numaralı birey: Soyağacında 5'in Xʰ alelini taşıdığını zorunlu kılan bir bilgi bulunmamaktadır. Kesin taşıyıcı değildir.
6 numaralı birey: Babası hemofili olduğundan babasından mutlaka Xʰ kromozomunu almıştır. 6 sağlıklı gösterildiğine göre diğer X kromozomu normaldir ve genotipi XᴴXʰ'dir. Bu nedenle kesinlikle taşıyıcıdır.
Kesin olarak hemofili alelini taşıyanlar:
1, 2, 4 ve 6

✅ Şıkların Analizi

A) 1 ve 4: Yanlıştır. 2 ve 6 da kesinlikle hemofili alelini taşır.
B) 2, 4 ve 6: Yanlıştır. 1 numaralı birey de kesin taşıyıcıdır.
C) 1, 2 ve 4: Yanlıştır. 6 numaralı birey de hemofili babasından Xʰ aldığı için kesin taşıyıcıdır.
D) 1, 2, 4 ve 6: Doğrudur. Bu bireylerin hemofili alelini taşıdığı soyağacından kesin olarak belirlenebilir.
E) 1, 2, 3, 4 ve 6: Yanlıştır. 3 numaralı bireyin taşıyıcı olup olmadığı kesin değildir.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı (1, 2, 4 ve 6).

Soruyu çözdükten sonra açıklamayı oku