Hücre ve Alt Birimleri

1. Sorunun Analizi

Soru, nişasta sentezi yapan bir bitki hücresinde gözlemlenecek olayları sorgulamaktadır. Nişasta sentezi, glikoz moleküllerinin birleşerek nişasta (bir polisakkarit) oluşturması işlemidir. Bu işlem sırasında glikoz molekülleri, hücre sitoplazmasındaki serbest çözünmüş maddelerden çıkarılarak, osmotik olarak etkisiz veya çok az etkili olan nişasta polimerlerine dönüştürülür. Bu temel bilgi ışığında şıkları değerlendirelim.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Plazmoliz: Plazmoliz, bir bitki hücresinin kendisinden daha yoğun (hipertonik) bir ortama konulduğunda su kaybederek büzüşmesi ve hücre zarının hücre çeperinden ayrılması olayıdır. Nişasta sentezi ile hücre içindeki çözünmüş glikoz miktarı azalır, bu da hücrenin osmotik basıncını düşürür ve su potansiyelini artırır. Su potansiyeli artan bir hücrenin su kaybetme eğilimi azalır, dolayısıyla plazmoliz gözlenmesi beklenmez. Aksine, hücre su almaya daha istekli hale gelebilir veya mevcut turgor durumunu korur.

II. Osmotik basıncın azalması: Osmotik basınç, bir çözeltideki çözünmüş madde konsantrasyonu ile doğru orantılıdır. Glikoz, hücre içinde çözünmüş ve osmotik olarak aktif bir monosakkarittir. Nişasta sentezi sırasında birçok glikoz molekülü birleşerek nişasta gibi osmotik olarak inaktif (çözünmeyen) bir polimere dönüştürülür. Bu durum, hücre sitoplazmasındaki serbest çözünmüş madde miktarını ve dolayısıyla çözelti konsantrasyonunu düşürür. Sonuç olarak, hücrenin osmotik basıncı azalır. Bu ifade doğrudur.

III. Emme kuvvetinin artması: Emme kuvveti (su alma potansiyeli), bir hücrenin su çekme eğilimidir. Emme kuvveti genel olarak osmotik basınç ile doğru orantılıdır (Emme Kuvveti = Osmotik Basınç - Turgor Basıncı). Eğer osmotik basınç azalırsa (yukarıda açıklandığı gibi), hücrenin dışarıdan su çekme eğilimi de azalır, yani emme kuvveti düşer. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.

IV. Hücre zarının, selüloz çeperden uzaklaşması: Bu olay, plazmolizin temel belirtisidir. İlk maddede de belirtildiği gibi, nişasta sentezi plazmolize neden olmaz; aksine hücre içi su potansiyelini artırarak hücrenin su kaybetme eğilimini azaltır. Bu nedenle hücre zarının çeperden uzaklaşması beklenmez. Bu ifade yanlıştır.

3. Sonuç

Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, nişasta sentezi yapan bir bitki hücresinde sadece II. Osmotik basıncın azalması olayının gözleneceği belirlenmiştir. Bu durum, glikozun osmotik olarak inaktif nişastaya dönüşmesiyle hücre içi çözünmüş madde konsantrasyonunun azalmasından kaynaklanır.

1. Sorunun Analizi

Soru, bir hücrenin hangi yapıya sahip olmasının, o hücrenin ökaryot olduğuna karar vermek için kullanılabilecek kesin bir gösterge olduğunu sormaktadır. Bu tür sorular, prokaryot ve ökaryot hücreler arasındaki temel yapısal farklılıkları anlamayı gerektirir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Ribozom: Ribozomlar, tüm canlı hücrelerde (hem prokaryot hem de ökaryot) protein sentezinin gerçekleştiği organellerdir. Prokaryotik hücrelerde de ribozomlar bulunur (ancak daha küçüktürler ve yapısal olarak farklılık gösterirler). Bu nedenle, bir hücrede ribozom bulunması, onun ökaryot olduğuna karar vermek için yeterli bir kriter değildir.

II. Hücre duvarı: Hücre duvarı, bazı ökaryotik hücrelerde (bitki, mantar, alg) bulunurken, prokaryotik hücrelerin (bakteri ve arke) de karakteristik bir yapısıdır. Dolayısıyla, hücre duvarının varlığı tek başına bir hücrenin ökaryot olduğunu kanıtlamaz. Örneğin, bir bakteri hücresi hücre duvarına sahiptir ancak prokaryottur.

III. Mitokondri: Mitokondriler, ökaryotik hücrelerin enerji üretimi (hücresel solunum) için özelleşmiş, çift zarlı organelleridir. Prokaryotik hücreler mitokondri gibi zarla çevrili organellere sahip değildir. Enerji üretimini hücre zarı üzerinde gerçekleştirirler. Bu nedenle, bir hücrede mitokondri bulunması, o hücrenin kesinlikle bir ökaryot hücre olduğunu gösteren temel bir ayırt edici özelliktir.

A) Yalnız I: Yanlış. Ribozomlar prokaryotlarda da bulunur.

B) Yalnız II: Yanlış. Hücre duvarı prokaryotlarda da bulunur.

C) Yalnız III: Doğru. Mitokondri, zarla çevrili bir organel olup sadece ökaryot hücrelerde bulunur. Bu nedenle, mitokondri varlığı bir hücrenin ökaryotik olduğunu kesin olarak belirler.

D) I ve II: Yanlış. Ne ribozom ne de hücre duvarı tek başına ökaryotikliği kanıtlar.

E) II ve III: Yanlış. Hücre duvarı ökaryotikliği kanıtlamaz.