Ekosistemin Bileşenleri Çıkmış Sorular

Önizleme bilgisi: Bu konuda toplam 11 soru bulunuyor. Şu anda 4 soru gösteriliyor. Kalan 7 soruyu ve diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.

Soru 1 2000-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Embriyonal gelişmeleri için uygun çevre sıcaklığı 20-30 °C olan bir çekirge populasyonunda, sıcaklık ile gen ve enzim kontrolünde olan türe özgü beneklenme arasındaki ilişki araştırılmış ve aşağıdaki veriler elde edilmiştir:
• Türe özgü normal benekli ergin bireylerin yumurtalarından, 15 °C sıcaklıkta ergine kadar gelişen çekirgelerde türe özgü beneklenme gerçekleşmemiştir.
• Türe özgü beneklenmenin gerçekleşmediği bu çekirgelerin yumurtaları, 25 °C sıcaklıkta ergine kadar geliştiğinde ise türe özgü normal beneklenme gerçekleşmiştir.
• Türe özgü normal benekli ergin bireylerin yumurtalarından, 35 °C sıcaklıkta ergine kadar gelişen çekirgelerde aşırı beneklenme gerçekleşmiştir.
Bu aşırı benekli çekirgelerin yumurtalarından 25 °C sıcaklıkta ergine kadar gelişen bireylerde de aşırı beneklenme gerçekleşmiştir.
Bu verilere göre, vücudun beneklenmesiyle ilgili,
I. Normalden düşük sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur.
II. Normalden düşük sıcaklıkta, beneklenmeyle ilgili enzim çalışmamıştır.
III. Normalden yüksek sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur.
Yargılarından hangilerine varılabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve III

E) II ve III

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: E

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Bu soru, genlerin ve çevresel faktörlerin (özellikle sıcaklığın) bir canlının dış görünüşünü, yani fenotipini nasıl etkilediğini inceliyor. Fenotip, hem kalıtsal özelliklerimiz hem de yaşadığımız ortamın etkisiyle şekillenir. Çekirgelerdeki beneklenme özelliği üzerinden sıcaklığın genetik yapıyı (mutasyon) veya genlerin ifade edilmesini sağlayan enzimleri nasıl etkilediğini anlamaya çalışacağız.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, verilen deneysel verileri yorumlama ve çıkarım yapma ağırlıklı bir “Öncül Analizi” sorusudur. Çevresel koşulların genler ve enzimler üzerindeki etkilerini doğru bir şekilde değerlendirmenizi gerektirir. Her bir sıcaklık koşulunda gözlemlenen sonuçların ne anlama geldiğini dikkatlice yorumlamalısın.

🔍 Öncüllerin Analizi

I. Normalden düşük sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur.
Düşük sıcaklıkta (15°C) beneklenme olmasa da, bu çekirgelerin yumurtalarından 25°C'de normal benekli bireyler çıkıyor. Bu durum, düşük sıcaklığın genetik yapıda kalıcı bir değişim (mutasyon) yapmadığını gösterir.
II. Normalden düşük sıcaklıkta, beneklenmeyle ilgili enzim çalışmamıştır.
Düşük sıcaklıkta beneklenme olmaması, ancak uygun sıcaklığa dönüldüğünde beneklenmenin tekrar ortaya çıkması, beneklenmeyi sağlayan enzimlerin düşük sıcaklıkta işlev görememesine işaret eder. Genetik bilgi var ama kullanılamıyor.
III. Normalden yüksek sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur.
Yüksek sıcaklıkta (35°C) aşırı beneklenme oluyor ve bu aşırı beneklenme, sonradan 25°C'ye dönüldüğünde bile sonraki nesillerde devam ediyor. Bu, yüksek sıcaklığın kalıcı bir genetik değişikliğe (mutasyona) yol açtığını gösterir.

✅ Şıkların Analizi

A) Yalnız I Birinci öncül yanlıştır, çünkü düşük sıcaklık mutasyona yol açmamıştır.
B) Yalnız II İkinci öncül doğrudur ancak üçüncü öncül de doğru olduğu için bu şık eksiktir.
C) Yalnız III Üçüncü öncül doğrudur ancak ikinci öncül de doğru olduğu için bu şık eksiktir.
D) I ve III Birinci öncül yanlış olduğu için bu şık da yanlıştır.
E) II ve III İkinci ve üçüncü öncüller, verilen deneysel verilere göre doğru çıkarımlardır.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı. Düşük sıcaklık enzimleri etkilerken, yüksek sıcaklık genetik materyalde kalıcı değişikliklere (mutasyon) neden olmuştur.

Soru 2 2002-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Aşağıdaki grafik, bir ekosistemde bulunan bir bitki populasyonundaki bireylerin boy uzunluğuyla ilgili dağılımını göstermektedir. Belirli bir süre sonra, bu populasyonda boyu 5 cm nin altında ve boyu 15 cm nin üzerinde olan bireyler, ekosistem koşullarına bağlı olarak ayıklanmıştır.

Boy uzunluğu kalıtsal olarak saptanan bir özellik olduğuna göre, bu bitki türünün gen havuzunda meydana gelen bu değişme, boy uzunluğuyla ilgili olarak bu türde,
I. Kalıtsal farklılıkların azalması,
II. Uyum yeteneğinin zayıflaması,
III. Evrimleşmenin yavaşlaması
Durumlarından hangilerinin gerçekleşmesine neden olabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Soru 3 2003-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Kurak bir ekosistemde bulunan farklı türlere ait iki otsu bitkinin, aşağıdaki özelliklerden hangisi bakımından benzer uyum yapması beklenmez?

A) Çiçeğin anatomik yapısı

B) Yaprak yüzey genişliği

C) Stomaların konumu

D) Yaprakta kütikula tabakasının kalınlığı

E) Kök uzunluğu

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: A

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Kurak ekosistemler, bitkiler için suya ulaşmanın zor olduğu yaşam alanlarıdır. Bu koşullara uyum sağlamak için bitkiler, su kaybını azaltacak veya su depolayacak çeşitli adaptasyonlar geliştirirler. Bu adaptasyonlar, bitkinin hayatta kalma ve üreme şansını artırır. Farklı türler aynı kuraklık baskısı altında benzer adaptasyonlar gösterebilir.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, bitkilerin kurak ortam koşullarına karşı geliştirdiği adaptasyonlar hakkında yorum yapmaya dayalıdır. Soruyu doğru cevaplamak için bitki adaptasyonları konusundaki bilgini kullanmalı ve hangi özelliklerin çevresel etkilere, hangilerinin ise türe özgü genetik yapıya bağlı olduğunu ayırt etmelisin.

🔍 Öncüllerin Analizi

Soruda herhangi bir öncül (I, II, III gibi) bulunmamaktadır. Ancak, soru kökünde belirtilen “Kurak bir ekosistemde bulunan farklı türlere ait iki otsu bitkinin” ifadesi önemlidir. Bu, iki farklı bitki türünün aynı kuraklık koşullarına maruz kaldığını ve bu durumun onların adaptasyonlarını nasıl etkileyeceğini anlamamız gerektiğini gösterir.

✅ Şıkların Analizi

A) Çiçeğin anatomik yapısı: Çiçeklerin yapısı, temel olarak bitki türünün genetik özelliklerine bağlıdır ve genellikle kuraklık gibi çevresel faktörlerden doğrudan etkilenmez. Farklı türler, aynı kurak ortamda yaşasalar bile, farklı çiçek yapılarına sahip olurlar. Bu nedenle, benzer uyum yapması beklenmeyen özelliktir.
B) Yaprak yüzey genişliği: Kurak ortamda yaşayan bitkilerde su kaybını azaltmak için yaprak yüzeyinin daralması (küçülmesi) gibi benzer uyumlar görülebilir.
C) Stomaların konumu: Kurak bitkilerde su kaybını azaltmak için stomaların yaprağın alt yüzeyinde, girintili (kripta) bölgelerde veya gözeneklerin sayısının azalması gibi benzer adaptasyonlar beklenebilir.
D) Yaprakta kütikula tabakasının kalınlığı: Kütikula, bitkinin yüzeyini kaplayan mumsu bir tabakadır ve su kaybını önler. Kurak ortam bitkilerinde su kaybını azaltmak için bu tabakanın kalınlaşması beklenen benzer bir adaptasyondur.
E) Kök uzunluğu: Kurak bölgelerde bitkiler suya ulaşabilmek için köklerini daha derine uzatma eğilimindedir. Bu, su bulma konusunda benzer bir adaptasyondur.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı. Çünkü çiçeğin anatomik yapısı, kuraklık gibi çevresel koşullardan ziyade, türe özgü genetik özelliklerle belirlenen bir yapıdır ve farklı bitki türlerinde benzer uyum yapması beklenmez.

Soru 4 2004-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Aşağıdaki grafikte, bir gölde, ışık, sıcaklık, besin tuzları miktarı ve fitoplankton yoğunluğunda mevsimlere göre gerçekleşen değişmeler gösterilmektedir.

Bu grafikteki bilgilere dayanarak aşağıdaki yargı- lardan hangisine varılamaz?

(Grafikte verilenler dışındaki etkenler dikkate alınmayacaktır.)

A) Fitoplankton yoğunluğunun L-R arasındaki değişimi, besin tuzlarının miktarıyla ilişkilidir.

B) Fitoplankton yoğunluğunun S-V arasındaki azalması, sıcaklıkla ilişkilidir.

C) Işık ve sıcaklık, fitoplankton yoğunluğu için her mevsimde sınırlayıcı olmuştur.

D) İlkbaharda besin rekabeti, fitoplankton yoğunluğunda L-M arasındaki azalmaya neden olmuştur.

E) Sonbaharda besin tuzları miktarının artması, fitoplankton yoğunluğunun R-S arasındaki artışında etkili olmuştur.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: C

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Bu soruda, gölde fitoplankton yoğunluğunu etkileyen faktörler olan ışık, sıcaklık ve besin tuzlarındaki mevsimsel değişimler inceleniyor. Grafik, bu faktörlerin yıl boyunca nasıl değiştiğini ve fitoplanktonun bu değişimlere nasıl yanıt verdiğini gösteriyor. Ekosistem dengesinde bu etmenlerin birlikte rolü önemlidir.

🧠 Sorunun Türü

Soru yorum ve analiz türündedir. Grafik incelenip verilen önermelerin hangisinin grafikle desteklenmediği bulunmalıdır. Öğrenci grafikteki değişimleri iyi takip etmeli ve neden-sonuç ilişkisini mantıklı kurmalıdır.

🔍 Öncüllerin Analizi

Fitoplankton yoğunluğu ile besin tuzları, sıcaklık ve ışık arasındaki ilişki mevsimlere göre değerlendirilmeli.
Her bir dönem (L-R, S-V gibi) arasındaki değişimler grafikle karşılaştırılmalı.
Özellikle fitoplankton yoğunluğundaki artış ve azalışların hangi faktörlerle örtüştüğüne dikkat edilmeli.

✅ Şıkların Analizi

A) L-R arasında fitoplankton yoğunluğu azalıyor, besin tuzları miktarı da azalıyor gibi görünüyor. Bu ilişki mantıklı ve grafiğe uygun.
B) S-V arasındaki fitoplankton azalması sıcaklık düşüşüyle paralel. Bu şık doğru.
C) Her mevsimde ışık ve sıcaklık sınırlayıcı olmuş denemez. Örneğin kışta ışık ve sıcaklık düşük, ama fitoplanktonun çok düşük olduğu dönemlerde besin tuzları farklı değişimler gösteriyor. Yani her mevsimde ikisi birlikte sınırlayıcı değil.
D) İlkbaharda L-M arasındaki fitoplankton azalması besin tuzları miktarındaki düşüşle doğru orantılı. Besin rekabeti olası açıklamadır.
E) Sonbaharda R-S arasındaki fitoplankton artışı besin tuzlarının artmasıyla uyumludur, doğru bir çıkarımdır.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: C şıkkı.

Ekosistemin Bileşenleri

Çıkmış soruyu çözerken dikkat et