Eş Baskınlık ve Çok Alellilik Çıkmış Sorular

Önizleme bilgisi: Bu konuda toplam 13 soru bulunuyor. Şu anda 4 soru gösteriliyor. Kalan 9 soruyu ve diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.

Soru 1 2003-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

İnsanlarda kan gruplarını, alyuvarlarda bulunan özel proteinler belirler. Kan gruplarının plazmalarında ise alyuvarlarındaki proteinlerle ilgili anti maddeler bulunabilir. A kan grubunun plazmasında Anti B, B kan grubunun plazmasında Anti A bulunur. AB kan grubunun plazmasında bu anti maddelerin hiçbiri bulun- mazken, 0 kan grubunun plazmasında her iki antimadde de bulunur. Bu anti maddeler, karşı oldukları proteinleri içeren kan grubundaki alyuvarların çökelmesine neden olur.

Bir deneyde hangisinin Anti A, hangisinin Anti B olduğu bilinmediği için Anti X ve Anti Y olarak adlandırılan bu maddeler, I, II, III ve IV numaralı kan örneklerine ayrı ayrı uygulanmış ve aşağıdaki tabloda belirtilen çökelme reaksiyonları alınmıştır.

Bu bilgilere dayanarak, kaç numaralı kan örneklerinin, hangi kan grubundan olduğu belirlenemez?

A) I ve II

B) II ve III

C) III ve IV

D) I, II ve III

E) I, II ve IV

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: A

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

İnsanlarda kan gruplarını alyuvarların yüzeyindeki özel proteinler belirler. Bunlar A ve B proteinleridir. Kan plazmasında ise bu proteinlere karşı bağışıklık yapan anti-A veya anti-B gibi maddeler bulunabilir. Böylece bazı kan gruplarında hangi proteine karşı antikor varsa, o proteinli kan parçaları çöker (yani reaksiyon olur). Kan grubunda A, B, AB veya 0 olabilir. Bu özellikler kan uyuşmazlıklarını anlamada kullanılır.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru yorum ve öncülleri analiz etmeyi gerektiriyor. Verilen tabloyu kullanarak hangi antikorun (Anti X ya da Anti Y) hangi proteine karşı olduğunu bulmalısın. Sonra bu bilgiyle çökelmeyi değerlendirip, hangi kan grubunun net belirlenemediğini anlamalısın. Yani dikkatliyce yorum yapman gerekiyor.

🔍 Öncüllerin Analizi

A ve B proteinleri alyuvarlarda bulunur.
A kan grubunun plazmasında Anti-B, B kan grubunun plazmasında Anti-A vardır.
AB grubunda hiç antikor (anti madde) yoktur.
0 kan grubunda hem Anti-A hem Anti-B vardır.
Anti X ve Anti Y den hangisinin anti-A veya anti-B olduğu bilinmiyor, tablo çökelmelere göre bulunmalı.

✅ Şıkların Analizi

A) I ve II kan örneklerinin kan grubu kesin olarak bulunmaz çünkü Anti X ve Anti Y'nin ne olduğu net belirlenemiyor. Bu nedenle bu iki örnek karışık kalıyor.
B) II ve III şıkkı içinde örneklerden III belirlenebilir çünkü her iki antikorla da çökelme var, bu AB'ye uymuyor, 0 olabilir diye düşünülebilir ama çözümde karışıklık olabilir. II ise daha net değil.
C) III ve IV örneklerinin grubu belirlenebilir. Çünkü IV'de hiç çökelme yok, bu AB olabilir. III ise her iki antikorla çökelme var, bu 0 grubuna benziyor.
D) I, II, III'ün hepsi belirlenemiyor demek fazla geniş bir ifade. Oysa IV net.
E) I, II, IV'ün hepsi belirlenemiyor deniyor, ama IV net şekilde AB grubu olabilir.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı.

Soru 2 2006-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Himalaya tavşanlarında kuyruk, kulak ve ayak uçları siyah, vücudun diğer kısımları beyaz renklidir. Bir deneyde, bir Himalaya tavşanının sırt bölgesindeki bir alan tıraş edilip bu kısma buz yastığı konmuştur. Bu bölgede yeni çıkan kılların siyah olduğu görülmüştür.

Deneyin bundan sonraki aşamalarında:

I. Yukarıda sözü edilen tavşan, sırt bölgesinde çıkan siyah kıllar tıraş edildikten sonra, doğal ortama bırakıldığında bu bölgede tekrar beyaz kılların çıkması

II. Başka bir tavşanın sırt kılları tıraş edilip bu bölgeye sıcak yastık uygulanması sonucunda bölgede beyaz kılların çıkması

III. Sırtında siyah bölge oluşturulan başka bir tavşanın doğal üreme ortamında üremesiyle oluşan yavruların kıl renklerinin Himalaya tavşanlarının normal kıl renklerinde olması

Durumunda, bunlardan hangileri modifikasyon kanıtı olarak kullanılabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve III

E) II ve III

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: D

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Modifikasyon, çevresel faktörlerin (ışık, sıcaklık, nem gibi) canlının dış görünüşünü yani fenotipini etkilemesidir. Ancak bu değişimler canlının genetik yapısını (genotipini) değiştirmez. Bu yüzden modifikasyonla ortaya çıkan özellikler, sonraki nesillere aktarılamaz, yani kalıtsal değildir. Himalaya tavşanlarındaki kıl rengi değişimi bu duruma güzel bir örnektir.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, öğrencilerin modifikasyon kavramını anlayıp farklı senaryolarda bu kavramı uygulayabilme becerisini ölçen bir yorum ve öncül analizi sorusudur. Modifikasyonun temel özelliklerini (kalıtsal olmaması ve çevresel etkiyle fenotipte değişim) iyi kavramak önemlidir.

🔍 Öncüllerin Analizi

I. Tavşanın sırt bölgesinde çıkan siyah kılların tıraş edilip doğal ortama bırakıldığında tekrar beyaz kılların çıkması, çevresel faktör (soğuk) ortadan kalktığında eski haline dönüldüğünü gösterir. Bu, modifikasyonun kalıtsal olmadığını ve geri dönüşümlü olabileceğini kanıtlar.
II. Başka bir tavşanın sırtına sıcak yastık uygulanması sonucunda bölgede beyaz kılların çıkması beklenen bir durumdur çünkü sıcaklık, Himalaya tavşanlarında siyah kıl oluşumunu engeller. Bu durum, modifikasyonun sıcaklıkla ilgili olduğunu gösterir ancak tek başına doğrudan modifikasyonun kalıtsal olmadığını kanıtlamaz.
III. Sırtında siyah bölge oluşturulan başka bir tavşanın üremesiyle oluşan yavruların, Himalaya tavşanlarının normal kıl renklerinde (kuyruk, kulak ve ayak uçları siyah, vücut beyaz) olması, ebeveynin sırtındaki siyah kılların yavrulara geçmediğini gösterir. Bu da modifikasyonun kalıtsal olmadığını ve genetik bir değişim olmadığını açıkça kanıtlar.

✅ Şıkların Analizi

A) Yalnız I: Sadece I. öncül yeterli değildir çünkü modifikasyonun kalıtsal olmadığını gösteren en güçlü kanıtlardan biri III. öncüldür.
B) Yalnız II: II. öncül, sıcaklığın kıl rengine etkisini gösterir ama modifikasyonun kalıtsal olmadığına dair doğrudan bir kanıt sunmaz.
C) Yalnız III: III. öncül çok önemli bir kanıttır ancak I. öncül de modifikasyonun çevresel etkiyle oluşan ve geri dönüşümlü bir değişim olduğunu gösterir.
D) I ve III: Hem I. öncül (çevresel etki kalkınca eski haline dönme) hem de III. öncül (yavrulara aktarılmama) modifikasyonun kalıtsal olmadığını ve çevresel etkiyle oluştuğunu destekler. Bu ikisi, modifikasyon için güçlü kanıtlardır.
E) II ve III: II. öncül doğrudan kalıtsallıkla ilgili bir kanıt sunmadığı için bu şık doğru değildir.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.

Soru 3 2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Annenin AB, babanın O kan grubundan olduğu bir ailede 3 çocuk vardır.
Bu çocukların kan gruplarının fenotipleri aşağıdakilerin hangisinde verilenler gibiyse üçünün de öz kardeş olduğu söylenebilir?

A) 1. çocuğun kan grubu fenotipi → B, 2. çocuğun kan grubu fenotipi → A, 3. çocuğun kan grubu fenotipi → A

B) 1. çocuğun kan grubu fenotipi → AB, 2. çocuğun kan grubu fenotipi → O, 3. çocuğun kan grubu fenotipi → AB

C) 1. çocuğun kan grubu fenotipi → A, 2. çocuğun kan grubu fenotipi → O, 3. çocuğun kan grubu fenotipi → B

D) 1. çocuğun kan grubu fenotipi → B, 2. çocuğun kan grubu fenotipi → AB, 3. çocuğun kan grubu fenotipi → B

E) 1. çocuğun kan grubu fenotipi → B, 2. çocuğun kan grubu fenotipi → A, 3. çocuğun kan grubu fenotipi → AB

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Soru 4 2010-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS)

Aşağıdaki soy ağacında, numaralandırılmış bireylerin kan gruplarının fenotipleri verilmiştir

Bu soy ağacındaki bireylerden hangilerinin kan gruplarının genotiplerinin homozigot olma olasılığı vardır?

A) Yalnız 1.

B) 1. ve 5.

C) 2. ve 5.

D) 4. ve 7.

E) 5. ve 6.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: B

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

ABO kan grubu sisteminde A ve B alelleri eş baskın, O aleli ise çekiniktir. Buna göre:
A fenotipi → AA veya AO
B fenotipi → BB veya BO
AB fenotipi → yalnızca AB
O fenotipi → yalnızca OO
Soyağacındaki çocukların kan grupları, anne ve babaların taşıdığı alellerin belirlenmesini sağlar.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, ABO kan gruplarının kalıtımını soyağacı üzerinden yorumlayarak hangi bireylerin homozigot genotipe sahip olabileceğini belirleme becerinizi ölçen bir genetik sorusudur.

🔍 Öncüllerin Analizi

1 numaralı birey – A grubu: Genotipi AA veya AO olabilir. 2 numaralı bireyle AB ve A gruplu çocuklarının olması her iki genotiple de mümkündür. Bu nedenle homozigot AA olma olasılığı vardır.
2 numaralı birey – B grubu: 4 numaralı çocuk A grubundadır. A grubu çocuğa 2 numaralı birey B aleli veremez; bu nedenle mutlaka O aleli vermiştir. Genotipi kesinlikle BO'dur ve homozigot olamaz.
3 numaralı birey – AB grubu: Genotipi kesinlikle AB'dir. İki farklı alel taşıdığı için heterozigottur.
4 numaralı birey – A grubu: A alelini 1 numaralı bireyden, O alelini 2 numaralı bireyden almıştır. Genotipi kesinlikle AO'dur.
5 numaralı birey – B grubu: Genotipi BB veya BO olabilir. Çocuklarının B gruplu olması her iki durumda da mümkündür. Dolayısıyla homozigot BB olma olasılığı vardır.
6 ve 7 numaralı bireyler – B grubu: Babaları 4 numara AO olduğundan B aleli veremez. B fenotipli olabilmeleri için annelerinden B, babalarından O almış olmaları gerekir. Genotipleri kesinlikle BO'dur.
Bu nedenle homozigot olma olasılığı bulunan bireyler 1 ve 5'tir.

✅ Şıkların Analizi

A) Yalnız 1: Yanlıştır. 5 numaralı bireyin de homozigot olma olasılığı vardır.
B) 1 ve 5: Doğrudur. 1 → AA olabilir, 5 → BB olabilir.
C) 2 ve 5: Yanlıştır. 2 kesinlikle BO'dur.
D) 4 ve 7: Yanlıştır. 4 AO, 7 BO'dur.
E) 5 ve 6: Yanlıştır. 6 kesinlikle BO'dur.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı (1 ve 5).

Eş Baskınlık ve Çok Alellilik

Çıkmış soruyu çözerken dikkat et