Eşeye Bağlı Kalıtım Çıkmış Sorular

Önizleme bilgisi: Bu konuda toplam 48 soru bulunuyor. Şu anda 4 soru gösteriliyor. Kalan 44 soruyu ve diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.

Soru 1 1999-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Aşağıdaki soyağacında, bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler siyah renkle gösterilmiştir.

Soyağacındaki bilgilere göre, bu özelliğin kalıtımı,
I. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle
II. Otozomal taşınan çekinik bir genle
III. Y kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle
IV. Otozomal taşınan baskın bir genle
V. X kromozomunda çekinik bir genle
Taşınma biçimlerinden hangileriyle gerçekleşir?

A) I ve II

B) II ve IV

C) I, II ve V

D) I, III ve IV

E) III, IV ve V

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: B

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Kalıtımda genlerin hangi kromozomda taşındığı ve baskın-çekinik özellikleri fenotipin görünüşünü etkiler. Otozomal genler 1-22 numaralı kromozomlarda, cinsiyet kromozomları (X ve Y) ise cinsiyet belirler. Baskın gen, tek kopya olduğunda fenotipte kendini gösterir; çekinik gen ise fenotipte etkili olmak için genin iki kopyasının da aynı olması gerekir.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru uygulama ve yorum türündendir. Öğrenci soyağacını inceleyip, genlerin kromozomlar üzerindeki taşınma biçimlerini ve baskın/çekinik durumlarını anlamalıdır.

🔍 Öncüllerin Analizi

I. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın gen: Eğer özelliğin cinsiyetle bağlantısı varsa ve baskınsa, babadan kızına geçiş görülür.
II. Otozomal taşınan çekinik gen: Eğer hem erkek hem dişi bireylerde özellik görülüyorsa, çekinik ve otozomal olabilir.
III. Y kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın gen: Sadece erkek bireylerde ve babadan oğula geçer.
IV. Otozomal taşınan baskın gen: Hem erkek hem dişi etkilenir, ve özellik her nesilde görülür.
V. X kromozomunda çekinik gen: Sıklıkla erkek bireylerde görülür, dişiler taşıyıcı olabilir.

✅ Şıkların Analizi

A) I ve II: X baskın ve otozomal çekinik gen birlikte olabilir ama burada özellik hem erkek hem dişi bireylerde görülüyor ve babadan oğula geçiş var mı sorulmalı.
B) II ve IV: Otozomal çekinik ve otozomal baskın gen; özellik her iki cinsiyette ve nesillerde görülüyor. Bu durum soyağacına uygundur.
C) I, II ve V: X kromozomunda hem baskın hem çekinik gen bir arada mantıklı değil, karışıklık yaratır.
D) I, III ve IV: Y kromozomunda etkilenme sadece erkeklerde olur, dişi özellik gösteriyor.
E) III, IV ve V: Y kromozomu genleri sadece erkeklere geçer, dişide özellik var.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı.

Soru 2 2004-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Bazı bireyleri numaralanmış olan aşağıdaki soyağacı, bir ailedeki bireylerin, X kromozomunda, çekinik bir allelle taşınan bir özellikle ilgili fenotiplerini göstermektedir.

Buna göre, bu bireylerin genotipleriyle ilgili,

I. 2. bireyde, özellikle ilgili allellerden biri baskın- dır.

II. 3. bireye, özellikle ilgili allel 1. bireyden geçer.

III. 4. bireye, 1. ve 2. bireylerden özellikle ilgili farklı alleller geçmiştir.

Yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve III

E) II ve III

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: D

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

X kromozomu bağlı çekinik kalıtımda, erkek bireylerde tek bir X kromozomu taşındığı için bu alleli taşımaları fenotiplerine direkt yansır. Dişilerde ise iki X kromozomu olduğu için çekinik özellik fenotipte ortaya çıkması için iki çekinik allelin bir arada olması gerekir. Bu nedenle aile bireylerinin genotiplerini analiz ederken hem fenotip hem cinsiyete dikkat etmek önemlidir.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru öncülleri analiz etmeye dayalıdır. Yani verilen aile soyağacına bakarak, bireylerin genotip ve fenotip ilişkisini anlamak gerekiyor. Dikkat edilmesi gereken hususlar, X kromozomu kalıtımı ve çekinik-baskın allele göre bireylerin taşıdığı özelliklerin karşılaştırılmasıdır.

🔍 Öncüllerin Analizi

I. 2. bireyde özellik fenotipte yok. Çekinik özellik X kromozomu üzerindeyse ve 2. birey dişi ise bu birey ya iki çekinik allele sahip değil ya da en azından bir baskın alleli var. Bu öncül doğrudur.
II. 3. birey erkek ve fenotipte özellik var. Özellik X kromozomu çekinik allelle taşınıyor ve erkek olduğunda tek X kromozomu olduğundan bu özellik 3 bireye geçerli allel ile gelmiş olmalı. 1. birey erkek ve fenotipte özellik var, fakat 3. bireyin X kromozomu anneden geçer. Dolayısıyla özellikle ilgili allel 1. bireyden değil, 2. bireyden geçer. Bu nedenle II. öncül yanlıştır.
III. 4. birey fenotipte özellik göstermiyor. 1. birey erkek, özellik fenotipte var. 2. birey ise dişi ve fenotipte özellik yok. 4. bireye, 1. ve 2. bireylerden farklı alleller geçmiştir. Bu doğru çünkü 4. bireyde fenotipte özellik yok, dolayısıyla çekinik alleller yok veya baskın allel taşıyor. Üçüncü öncül doğrudur.

✅ Şıkların Analizi

A) Yalnız I doğru. Ancak III de doğru.
B) Yalnız II doğru değil.
C) Yalnız III doğru değil, I da doğru.
D) I ve III doğru. Bu şık doğru.
E) II ve III doğru değil.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.

Soru 3 2006-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Yukarıdaki soyağacı, eşeye bağlı olarak kalıtılan bir özelliği göstermektedir.

İzlenen özellik bakımından, bu soyağacındaki bireylerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) 1. ve 6. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri aynıdır.

B) 2. ve 4. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri farklıdır.

C) 3. bireyde izlenen özellikle ilgili allel bulunmaz.

D) 5. birey taşıyıcıdır.

E) 7. birey homozigottur.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Doğru Cevap: A

🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi

Eşeye bağlı kalıtım, genlerin cinsiyet kromozomları (X veya Y) üzerinde taşındığı durumlarda ortaya çıkar. Genellikle X kromozomu üzerinde taşınan genler, dişi bireylerde iki kopyası, erkek bireylerde ise tek kopyası olduğu için farklı kalıtım modelleri gösterirler. Bu tür kalıtım, bireylerin fenotiplerinde gözlenen özelliklerin erkek ve dişi bireylerde farklı oranlarda ortaya çıkmasına neden olabilir.

🧠 Sorunun Türü

Bu soru, eşeye bağlı kalıtım konusundaki bilgilerinizi ve soyağacı analiz etme becerinizi ölçen bir uygulamalı sorudur. Soyağacında verilen bilgilere dayanarak bireylerin genotiplerini ve bu özelliğin kalıtım şeklini belirlemeniz istenmektedir. Özellikle X kromozomu üzerinde çekinik taşınan bir özelliğin soyağacındaki yansımasını doğru yorumlamanız gerekir.

🔍 Öncüllerin Analizi

Soruda herhangi bir öncül bulunmamaktadır. Sadece bir soyağacı ve bu soyağacındaki bireylerle ilgili doğru ifadeyi bulmanız istenmektedir. Soyağacındaki taralı kareler, fenotipinde izlenen özelliğin görüldüğü erkek bireyleri temsil etmektedir. Bu bilginin yanı sıra, taralı olmayan kare ve daireler özelliğin görülmediği erkek ve dişi bireyleri ifade eder. Soyağacına baktığımızda, özelliği gösteren (taralı) bireylerin hepsi erkektir ve bu durum bize özelliğin X kromozomu üzerinde çekinik taşındığını düşündürür. Çünkü, eğer baskın olsaydı, hasta bir babanın tüm kızlarının da hasta olması beklenirdi, ancak bu soyağacında bu durum gözlenmiyor. Örneğin, 3. ve 4. bireylerin babası (1. ve 2. bireyler) özelliği göstermemesine rağmen, çocukları arasında özelliği gösteren erkek bireyler vardır. Bu durum da özelliğin X'e bağlı çekinik kalıtıldığını doğrular.

✅ Şıkların Analizi

A) 1. birey (dişi) ve 6. birey (dişi), izlenen özelliği fenotipinde göstermeyen ancak çocuklarında özelliği gösteren erkek bireyler olduğu için taşıyıcı olmalıdırlar. 1. birey, hasta çocukları (3. bireyin çocukları) olabildiği için taşıyıcıdır (XAXa). 6. birey ise hasta erkek çocuğu (7. birey) olduğu için taşıyıcıdır (XAXa). Bu nedenle genotipleri aynıdır.
B) 2. birey (erkek) özelliği göstermeyen bir erkek bireydir, dolayısıyla genotipi XAY'dir. 4. birey (erkek) de özelliği göstermeyen bir erkek bireydir ve genotipi XAY'dir. Bu durumda genotipleri aynıdır, farklı değildir.
C) 3. birey (dişi) özelliği göstermemesine rağmen, çocukları arasında özelliği gösteren erkek bireyler olduğu için kesinlikle taşıyıcıdır (XAXa). Bu yüzden izlenen özellikle ilgili allel bulunur.
D) 5. birey (erkek) fenotipinde özellik görülmediği için genotipi XAY'dir. Erkek bireylerde taşıyıcılık söz konusu olmaz, çünkü tek X kromozomu taşırlar.
E) 7. birey (erkek) fenotipinde özelliği gösterdiği için genotipi XaY'dir. Erkek bireyler X kromozomu üzerinde taşınan özellikler için homozigot veya heterozigot olamazlar, çünkü tek X kromozomu taşırlar.

🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı.

Soru 4 2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS)

Aşağıdaki tabloda bazı canlı türlerinin kromozom sayıları verilmiştir.

Bu tablodaki bilgilere göre,

I. İki canlı türünün kromozom sayılarına bakılarak akrabalıkları hakkında karar verilemez.

II. Bir canlı türünün kromozom sayısı, onun hangi sınıfa (classise) ait olduğunu belirler.

III. Bir canlı türünün kromozom sayısının az olması ya da çok olması gelişmişlik düzeyini belirlemez.

Yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) I ve III

E) II ve III

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Eşeye Bağlı Kalıtım

Çıkmış soruyu çözerken dikkat et