İskelet Sistemi

- İnsanda destek ve hareket sistemi, kemiklerin, eklemlerin ve kasların bir araya gelerek vücudu desteklemesini ve hareket etmesini sağlayan bir sistemdir.

- Bu sistemin işlevleri arasında kan hücrelerinin üretimine aracılık eden hormonları üretmek yer almaz.

- Kan hücrelerinin üretimi kemik iliğinde gerçekleşir ve bu işlev hematopoetik sistem ile ilişkilidir. Dolayısıyla, E şıkkı yanlıştır.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, kemik dokunun iki ana tipi olan sıkı (kompakt) kemik doku ve süngerimsi kemik doku arasındaki yapısal farkları bilmemizi gerektiriyor. Bir öğrencinin bu iki doku tipinde bazı yapıların bulunup bulunmadığına dair yaptığı işaretlemelerin kontrol edilmesi ve yanlış olanın bulunması istenmektedir. (+: Bulunur, -: Bulunmaz).

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap A şıkkıdır, yani 'Osteosit' ile ilgili işaretleme yanlıştır. Şöyle ki:

I. Osteosit (Kemik Hücreleri): Osteositler, olgun kemik hücreleri olup hem sıkı kemik dokuda hem de süngerimsi kemik dokuda bulunurlar. Kemik dokunun temel canlı bileşenleridir. Tabloda sıkı kemik dokuda bulunmadığı ('-') işaretlenirken, süngerimsi kemik dokuda bulunduğu ('+') işaretlenmiştir. Bu, sıkı kemik doku için yapılan işaretlemenin yanlış olduğu anlamına gelir. Çünkü osteositler, sıkı kemik dokunun lamelleri arasında lakün adı verilen boşluklarda yer alırlar.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

II. Ca⁺² tuzları (Kalsiyum Tuzları): Kalsiyum tuzları, kemik dokuya sertliğini ve dayanıklılığını veren inorganik maddelerdir. Hem sıkı hem de süngerimsi kemik dokuda bol miktarda bulunurlar. Öğrencinin her ikisi için de '+' işaretlemesi doğrudur.

III. Havers kanalları: Havers kanalları, sıkı kemik dokunun karakteristik yapılarındandır. Kan damarları ve sinirleri içerirler ve kemik dokunun beslenmesini sağlarlar. Süngerimsi kemik dokuda Havers kanalları bulunmaz; bu dokunun beslenmesi trabeküller arasındaki boşluklarda bulunan kırmızı kemik iliğinden difüzyonla sağlanır. Öğrencinin sıkı kemik doku için '+' ve süngerimsi kemik doku için '-' işaretlemesi doğrudur.

IV. Kırmızı kemik iliği: Kırmızı kemik iliği, kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) üretildiği yerdir (hematopoez). Genellikle süngerimsi kemik dokunun boşluklarında bulunur. Sıkı kemik dokunun kendisinde kırmızı kemik iliği bulunmaz. Öğrencinin sıkı kemik doku için '-' ve süngerimsi kemik doku için '+' işaretlemesi doğrudur.

V. Osteon: Osteon (Havers sistemi), sıkı kemik dokunun yapısal ve fonksiyonel birimidir. Merkezi bir Havers kanalının etrafında dairesel olarak dizilmiş kemik lamellerinden oluşur. Süngerimsi kemik dokuda osteonlar bulunmaz; onun yerine düzensiz bir ağ şeklinde trabeküller (kemik çıkıntıları) vardır. Öğrencinin sıkı kemik doku için '+' ve süngerimsi kemik doku için '-' işaretlemesi doğrudur.

Bu değerlendirmeler sonucunda, sadece osteositlerin sıkı kemik dokuda bulunmadığına dair işaretlemenin yanlış olduğu açıkça görülmektedir.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Soru, insan vücudunun destek ve hareket sisteminin (yani kemiklerin ve kasların) sağlıklı yapısının korunmasıyla ilgili çeşitli ifadeler sunarak, bunlardan hangisinin 'yanlış' olduğunu bulmamızı istemektedir. Yani, destek ve hareket sistemi sağlığı hakkında doğru bilinen bir bilginin aksine, yanlış bir ifadeyi tespit etmemiz gerekiyor.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap B seçeneğidir: 'Kemiklerde yeterli D vitamininin sentezlenebilmesi için düzenli olarak ışın tedavisi uygulanmalıdır.' Bu ifade kesinlikle yanlıştır. D vitamini sentezi esas olarak deride, güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınları sayesinde gerçekleşir. 'Işın tedavisi' (radyoterapi), genellikle kanser hücrelerini yok etmek amacıyla kullanılan, yüksek enerjili ve kontrol altında tutulması gereken bir tıbbi yöntemdir. Bu tedavinin D vitamini sentezi için düzenli olarak uygulanması hem gereksiz hem de vücuda ciddi zararlar verebilecek bir durumdur. Vücudun doğal yollarla D vitamini üretmesi için gereken, uygun sürelerde ve korunaklı bir şekilde güneş ışığına maruz kalmaktır.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

A) Kemiklerin güçlendirilmesi için bazı mineral ve vitaminler vücuda alınmalıdır. Bu ifade doğrudur. Özellikle kalsiyum, fosfor gibi mineraller ve D vitamini kemiklerin gelişimi, güçlenmesi ve yoğunluğunun korunması için hayati öneme sahiptir.

C) Büyüme hormonu, kalsitonin değerleri büyüme gelişme çağında kontrol edilmelidir. Bu ifade doğrudur. Büyüme hormonu kemiklerin uzamasını ve genel vücut gelişimini sağlarken, kalsitonin hormonu da kandaki kalsiyum seviyesini düzenleyerek kemiklerdeki kalsiyum miktarının dengelenmesine yardımcı olur. Özellikle büyüme ve gelişme çağında bu hormonların düzeyleri, sağlıklı bir iskelet sistemi için önemlidir.

D) Kemik ve kasların gelişimi için besinlerle yeterli miktarda protein alınmalıdır. Bu ifade doğrudur. Proteinler, kas dokusunun temel yapı taşıdır ve kemiklerin organik matrisini (özellikle kolajen) oluşturan ana maddedir. Yeterli protein alımı hem kas kütlesinin ve gücünün artması hem de kemiklerin sağlamlığı için gereklidir.

E) Kas ve kemik dokunun güçlenmesi için düzenli fiziksel aktivite yapılması gereklidir. Bu ifade doğrudur. Özellikle ağırlık taşıyan egzersizler (koşma, yürüme, zıplama, ağırlık kaldırma gibi) kemikler üzerindeki mekanik stresi artırarak kemik yoğunluğunu artırır ve onları güçlendirir. Aynı zamanda kasların gelişimi de iskelet sistemine destek sağlayarak yaralanma riskini azaltır ve hareket kabiliyetini artırır.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, insan iskelet sistemine ait bazı yapıların (periost, epifiz plağı, kırmızı kemik iliği) kemik çeşitlerinin *tamamında* bulunup bulunmadığını sorgulamaktadır. Bu, öğrencilerin kemiklerin farklı tipleri (uzun, kısa, yassı, düzensiz) ve bu yapıların her bir kemik tipindeki varlığı/yokluğu hakkında bilgi sahibi olmasını gerektirir.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap C seçeneğidir, yani I (periost) ve III (kırmızı kemik iliği) yapıları tüm kemik çeşitlerinde bulunur.

I. Periost (Kemik Zarı): Periost, kemiklerin dış yüzeyini saran, damarlı ve sinirli bağ dokusundan oluşmuş bir zardır. Eklemlere bakan kısımlar hariç tüm kemik yüzeyini kaplar. Kemiklerin beslenmesini, kalınlaşarak büyümesini ve kırık sonrası onarımını sağlar. Uzun kemikler, kısa kemikler, yassı kemikler ve düzensiz kemiklerin tamamında periost bulunur.

III. Kırmızı Kemik İliği: Kırmızı kemik iliği, kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) yapıldığı yerdir (hematopoez). Yetişkinlerde uzun kemiklerin (örn. uyluk kemiği, kol kemiği) uç kısımlarındaki (epifiz) süngerimsi kemikte, yassı kemiklerde (örn. kafatası kemikleri, kaburgalar, kürek kemiği, sternum), düzensiz kemiklerde (örn. omurlar, leğen kemiği) ve kısa kemiklerde (örn. el ve ayak bilek kemikleri) bulunur. Dolayısıyla, kırmızı kemik iliği tüm ana kemik çeşitlerinde mevcuttur.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

II. Epifiz Plağı (Büyüme Plağı): Epifiz plağı, sadece *uzun kemiklerin* uç kısımlarında (epifiz ve metafiz arasında) bulunan kıkırdak yapılı bir bölgedir. Bu plak, kemiklerin boyca uzamasını sağlar ve ergenlik dönemi sonunda kemikleşerek epifiz çizgisine dönüşür. Kısa kemikler, yassı kemikler ve düzensiz kemikler boyca uzamayı epifiz plağı ile gerçekleştirmezler. Bu nedenle epifiz plağı tüm kemik çeşitlerinde bulunmaz. Bu bilgiye göre:
• A) Yalnız I: Yanlış, çünkü kırmızı kemik iliği (III) de tüm kemik çeşitlerinde bulunur.
• B) Yalnız II: Yanlış, çünkü epifiz plağı (II) tüm kemik çeşitlerinde bulunmaz.
• D) II ve III: Yanlış, çünkü epifiz plağı (II) tüm kemik çeşitlerinde bulunmaz.
• E) I, II ve III: Yanlış, çünkü epifiz plağı (II) tüm kemik çeşitlerinde bulunmaz.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, kaval kemiği (tibia) ile kaburga kemikleri arasındaki yapısal farklılıkları incelememizi istiyor. Özellikle, kaval kemiğinde bulunup kaburga kemiklerinde bulunmayan bir yapıyı tespit etmemiz gerekiyor. Kaval kemiği uzun bir kemiktir, kaburga kemikleri ise yassı kemikler sınıfına girer. Kemiklerin sınıflandırılması ve büyüme mekanizmaları bu soruyu cevaplamak için anahtar rol oynar.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap **B) Epifiz plağı**dır. Epifiz plağı, uzun kemiklerin (kaval kemiği gibi) uç kısımlarında bulunan, kemiğin boyuna uzamasını sağlayan kıkırdak yapılı bir bölgedir. Çocukluk ve ergenlik döneminde kemiklerin büyümesinden sorumludur. Kaburga kemikleri ise yassı kemikler olduğu için epifiz plağına sahip değildirler. Yassı kemikler genellikle kalınlaşarak (enine büyüme) ve bazı durumlarda intramembranöz kemikleşme ile büyürler, uzunlamasına büyümeleri epifiz plağı aracılığıyla olmaz. Dolayısıyla, epifiz plağı, uzun bir kemik olan kaval kemiğini, yassı kemik olan kaburga kemiğinden ayıran temel bir yapıdır.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

A) Periost: Periost, kemiklerin dış yüzeyini kaplayan, damar ve sinirlerden zengin, bağ dokusundan oluşmuş zardır (eklem yüzeyleri hariç). Hem kaval kemiği hem de kaburga kemikleri gibi çoğu kemikte bulunur. Bu nedenle kaval kemiğine özgü değildir.

C) Sıkı kemik doku: Sıkı kemik doku (kortikal kemik), tüm kemiklerin dış katmanını oluşturan sert ve yoğun dokudur. Hem kaval kemiğinin gövdesinde hem de kaburga kemiklerinin dış katmanlarında bolca bulunur. Bu da ayırt edici bir özellik değildir.

D) Kırmızı kemik iliği: Kırmızı kemik iliği, kan hücrelerinin üretildiği (hematopoez) yerdir. Yetişkinlerde özellikle yassı kemiklerde (kaburgalar, sternum, kalça kemikleri) ve uzun kemiklerin (kaval kemiği gibi) epifiz (uç) bölgelerinde bulunur. Dolayısıyla her iki kemikte de kırmızı kemik iliği mevcuttur.

E) Süngerimsi kemik doku: Süngerimsi kemik doku (trabeküler kemik), kemiklerin iç kısmında, gözenekli bir yapıya sahip olan dokudur. Uzun kemiklerin uç kısımlarında (epifizlerde) ve yassı kemiklerin iç kısmında (diploe olarak) bulunur. Bu nedenle hem kaval kemiğinde hem de kaburga kemiklerinde bulunur.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, kıkırdak dokunun temel özelliklerini bilmeyi gerektiren, 'yanlış' olan ifadeyi bulmaya yönelik bir sorudur. Kıkırdak doku, vücudumuzda birçok önemli görevi olan, kendine has bir bağ doku türüdür. Bu soruyu çözerken kıkırdak dokunun hücresel yapısı, ara maddesi, beslenmesi ve gelişimsel rolü gibi yönlerini göz önünde bulundurmamız gerekir.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Verilen şıklardan C seçeneği, kıkırdak doku ile ilgili yanlış bir ifadedir. Kıkırdak dokuyu oluşturan hücrelere kondrosit denir. Kondrositler, dokunun ara maddesi (matriks) içinde lakün adı verilen boşluklarda tek tek veya gruplar halinde (çoğunlukla 2-8 hücrelik izogen gruplar) bulunurlar. Bu hücreler, kemik dokudaki osteositlerin aksine, birbirleriyle sitoplazmik uzantılar (kanaliküller) aracılığıyla doğrudan bağlantı kurmazlar. Kondrositler, besinlerini ve atıklarını çevresindeki ara madde aracılığıyla difüzyonla alıp verirler. Kemik dokuda ise osteositler, kemik hücreleri arasında besin ve iletişimi sağlayan kanaliküller aracılığıyla birbirine bağlanır. Bu nedenle, 'Dokuyu oluşturan hücreler, birbirleriyle ince uzantılar aracılığıyla bağlantı kurar' ifadesi kıkırdak doku için geçerli değildir, daha çok kemik dokunun bir özelliğidir.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

* **A) Embriyonik dönemde insan iskeletinin yapısını oluşturur.** Bu ifade doğrudur. İnsan embriyosunun iskeleti başlangıçta büyük ölçüde hiyalin kıkırdaktan oluşur. Doğumdan sonra bu kıkırdağın çoğu kemikleşerek kemik dokuya dönüşür.

* **B) Hücreleri, dokunun esnek ara maddesinin içerisinde konumlanır.** Bu ifade doğrudur. Kıkırdak hücreleri (kondrositler) lakün adı verilen boşluklarda, dokunun kollajen ve elastik lifler ile proteoglikanlardan oluşan esnek ara maddesi içinde yer alır.

* **D) Yapısında kan damarı bulunmadığı için etrafındaki bağ dokudan difüzyonla beslenir.** Bu ifade doğrudur. Kıkırdak doku avaskülerdir, yani yapısında kan damarı bulunmaz. Bu nedenle, besinlerini ve oksijenini, çevresindeki perikondrium (kıkırdağın etrafını saran bağ doku kılıfı) veya eklem sıvısından difüzyon yoluyla alır.

* **E) Ara maddesinde basınca dayanıklı kolajen lifler ve esneme özelliği gösteren elastik lifler yer alır.** Bu ifade doğrudur. Kıkırdak dokunun ara maddesi, tipine göre farklı oranlarda kolajen lifler (özellikle hiyalin ve fibrokıkırdakta basınca dayanıklılık sağlar) ve elastik lifler (elastik kıkırdakta esneklik sağlar) içerir. Bu lifler, kıkırdağın hem dayanıklı hem de esnek olmasını sağlar." }

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, ergenlik dönemindeki bir bireyin uzun kemiğinin farklı kısımlarını gösteren bir şema üzerinden, bu kısımların yapıları ve görevleriyle ilgili bilgilerimizi ölçmeyi amaçlamaktadır. Şekilde numaralandırılmış her bir kısım (I: Büyüme plağı, II: Süngerimsi kemik, III: Kemik zarı (periost), IV: Sarı kemik iliği, V: Sert (kompakt) kemik) hakkında verilen ifadelerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız istenmektedir.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap A şıkkıdır. Çünkü: * **I numaralı kısım büyüme plağı (epifiz plağı veya kıkırdak plağı) olarak adlandırılır.** Ergenlik dönemindeki bireylerde bu plak aktiftir ve kemik hücrelerinin bölünmesi ve kıkırdağın kemikleşmesi yoluyla kemiklerin **boyuna (uzunluk) uzamasını** sağlar. Kemiklerin enine (kalınlaşma) büyümesinden ise kemik zarı (periost) sorumludur. Ayrıca büyüme plağı özellikle uzun kemiklere özgüdür ve tüm kemik çeşitlerinde aynı şekilde bulunmaz veya enine büyümeyi sağlamaz. Dolayısıyla, “I, kemik çeşitlerinin tamamında enine büyümeyi sağlar” ifadesi yanlıştır.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

* **B) II numaralı kısma ait boşluklarda kan hücrelerinin üretimini sağlayan kırmızı kemik iliği bulunur.** II numaralı kısım süngerimsi kemiği göstermektedir. Uzun kemiklerin uç kısımlarındaki süngerimsi kemik dokusunun boşluklarında, kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) üretiminden sorumlu olan kırmızı kemik iliği bulunur. Bu ifade doğrudur.

* **C) III, tüm kemiklerin dış yüzeyini sarar ve yeni kemik hücrelerinin oluşumunda rol oynar.** III numaralı kısım kemik zarı (periost) olarak adlandırılır. Kemik zarı, eklem yüzeyleri hariç tüm kemiklerin dış yüzeyini sarar. İçeriğindeki osteoblastlar sayesinde kemiğin enine büyümesini, onarımını ve yenilenmesini sağlar. Bu ifade genel anlamda doğrudur.

* **D) IV, uzun kemiklere özgüdür ve bol miktarda yağ depolar.** IV numaralı kısım, uzun kemiklerin gövde kısmındaki ilik kanalında bulunan sarı kemik iliğidir. Sarı kemik iliği, adından da anlaşılacağı üzere ağırlıklı olarak yağ depolar ve acil durumlarda kırmızı kemik iliğine dönüşerek kan hücresi üretimine destek olabilir. Uzun kemiklerin temel özelliklerinden biridir. Bu ifade doğrudur.

* **E) V, ara maddesinde kalsiyum fosfat ve kalsiyum karbonat tuzlarını bulundurduğu için sert ve sıkıdır.** V numaralı kısım sert (kompakt) kemik dokusudur. Kemiklere sertlik ve dayanıklılık veren temel yapı, ara maddesinde bol miktarda inorganik tuzlar (başta kalsiyum fosfat ve kalsiyum karbonat) ile organik maddelerin (kollajen lifleri) bulunmasıdır. Bu ifade doğrudur.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, destek ve hareket sisteminde görülen belirli bir hastalığın özelliklerini listelemiş ve bu özelliklere sahip hastalığın ne olduğunu sormaktadır. Verilen özellikler arasında eklem yerleşimi (el, ayak eklemleri, el bileği), iltihaplanma süreci, kıkırdak, kemik ve bağlarda hasar, ağrı, sertlik, kızarıklık, şişlik, yanma gibi lokal belirtilerin yanı sıra hâlsizlik, ateş, kansızlık, cilt altında yumrular gibi sistemik belirtiler ve genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin rolü bulunmaktadır.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Doğru cevap olan **D) Romatoid artrit**, soruda verilen tüm özellikleri eksiksiz bir şekilde karşılayan kronik bir hastalıktır. Romatoid artrit, vücudun bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine saldırdığı otoimmün bir hastalıktır. İşte neden doğru cevap olduğu maddeler halinde:

**Yaygın Yerleşim:** Genellikle el, ayak eklemleri ve el bileği gibi küçük eklemleri simetrik olarak etkiler.

**İltihaplanma ve Hasar:** Eklemlerde kronik iltihaplanmaya (sinovit) yol açar. Bu iltihaplanma zamanla eklem kıkırdağına, kemiğe ve eklem bağlarına zarar vererek kalıcı şekil bozukluklarına neden olabilir.

**Belirtiler:** Eklemlerde ağrı, özellikle sabahları uzun süren sertlik (sabah tutukluğu), kızarıklık, şişlik ve ısı artışı (yanma hissi) tipik belirtileridir.

**Sistemik Belirtiler:** Romatoid artrit, sadece eklemleri değil, vücudun diğer sistemlerini de etkileyebilir. Hâlsizlik, ateş, kansızlık (anemi) ve cilt altında hissedilen romatoid nodüller (yumrular) bu sistemik belirtilerdendir.

**Genetik ve Çevresel Faktörler:** Hastalığın ortaya çıkmasında genetik yatkınlık önemli bir rol oynar ve sigara içmek gibi bazı çevresel faktörlerin hastalığı tetiklediği düşünülmektedir.

Bu özelliklerin tamamı, romatoid artritin klinik tablosuyla birebir uyumludur.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

**A) Kırık:** Bir kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır, genellikle travma sonucu oluşur. Akut bir durumdur, eklemlerde yaygın iltihaplanma, sistemik belirtiler veya genetik yatkınlık söz konusu değildir.

**B) Çıkık:** Bir eklemi oluşturan kemiklerin eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılmasıdır. Genellikle travmatik olup akut ağrı, şişlik ve şekil bozukluğu ile karakterizedir. Eklemde kronik iltihaplanma veya sistemik belirtiler görülmez.

**C) Burkulma:** Eklem çevresindeki bağların aşırı gerilmesi veya yırtılmasıdır. Akut bir yaralanmadır, genellikle tek bir eklemde lokal ağrı, şişlik ve morarma ile seyreder. Diğer eklemleri etkileyen kronik bir hastalık değildir.

**E) Menisküs yırtığı:** Diz ekleminde bulunan menisküs adı verilen kıkırdak yapının yırtılmasıdır. Genellikle dizde lokalize ağrı, şişlik, takılma hissi yapar. Diz dışındaki eklemleri etkilemez, kronik iltihaplanma veya sistemik belirtiler bu tanıma uymaz.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, insan vücudunda bulunan temel doku çeşitlerinden (kıkırdak, kemik, kas) üçünün özelliklerini vererek, bu özelliklerin hangi dokulara ait olduğunu doğru bir şekilde eşleştirmemizi istemektedir. Biyoloji derslerinde işlenen dokuların yapısal ve fonksiyonel özelliklerini kavramış olmayı ölçen bir sorudur.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Verilen üç özelliği ayrı ayrı inceleyerek doğru doku tipini belirleyelim:

* **I. Özellik: "Esnek ve dayanıklı yapısı, bulunduğu organda baskı ve gerilimleri engeller."** Bu açıklama, vücudumuzda eklem yerlerinde, omurlar arası disklerde, burun ve kulak kepçesinde bulunan **kıkırdak dokusuna** aittir. Kıkırdak doku, yapısındaki esnek lifler ve hücreler arası madde sayesinde basınca ve gerilime karşı dirençli olup, bu bölgelerde şok emici görev görür ve sürtünmeyi azaltır.

* **II. Özellik: "Hücreleri kasılıp gevşeme özelliği gösteren birbirine paralel uzanan protein yapılı iplikçikler içerir."** Bu ifade, kasılma ve gevşeme yeteneği sayesinde vücut hareketlerini, organların iç hareketlerini ve kan dolaşımını sağlayan **kas dokusunu** tanımlar. Kas hücreleri (miyositler) içerisinde aktin ve miyozin gibi proteinlerden oluşan miyofibriller paralel uzanır ve bu iplikçiklerin kaymasıyla kasılma gerçekleşir.

* **III. Özellik: "Ara maddesinde biriken kalsiyum karbonat ve kalsiyum fosfat tuzları dokuya sertlik kazandırır."** Bu özellik, vücudun ana destek yapısını oluşturan, sert ve sağlam yapısıyla bilinen **kemik dokusunun** en belirgin özelliğidir. Kemiklerin dayanıklılığı ve sertliği, hücreler arası maddesinde (matriks) yüksek oranda biriken kalsiyum fosfat (hidroksiapatit) ve bir miktar kalsiyum karbonat gibi mineral tuzlarından kaynaklanır. Bu eşleştirmelere göre doğru sıralama

**I: Kıkırdak - II: Kas - III: Kemik** olmalıdır. Bu sıralama D seçeneğinde bulunmaktadır.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

* **A) I: Kıkırdak - II: Kemik - III: Kas:** II ve III numaralı eşleştirmeler yanlıştır. Kemik dokusu kasılıp gevşeme özelliği göstermez; kas dokusunun ara maddesinde kalsiyum tuzları birikerek sertlik oluşmaz.

* **B) I: Kas - II: Kemik - III: Kıkırdak:** Tüm eşleştirmeler yanlıştır. Kas dokusu esnekliği ile baskı ve gerilimi engellemekten ziyade hareket sağlar; kemik dokusu kasılmaz; kıkırdak dokusunun sertliği kalsiyum tuzlarından gelmez (aksine esnektir).

* **C) I: Kemik - II: Kas - III: Kıkırdak:** I ve III numaralı eşleştirmeler yanlıştır. Kemik dokusu esnek değil, serttir; kıkırdak dokusuna sertliği kalsiyum tuzları kazandırmaz, esasen esnek bir yapıdır.

* **E) I: Kas - II: Kıkırdak - III: Kemik:** I ve II numaralı eşleştirmeler yanlıştır. Kas dokusu baskı ve gerilimi engellemez, daha çok hareket sağlar; kıkırdak dokusu kasılıp gevşeme özelliği göstermez.

1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu

Bu soru, kemik dokusunda bulunan çeşitli yapıların özelliklerini listelemiş ve bu özelliklerle verilen şıklardaki yapıları eşleştirmemizi istemiştir. Amacımız, verilen özelliklerle hiçbir şekilde eşleşmeyen, yani 'açıkta kalan' kemik doku yapısını bulmaktır. Bu, kemik dokusunun temel bileşenleri ve işlevleri hakkındaki bilgimizi ölçmektedir.

2. Doğru Cevabın Açıklaması

Verilen her özelliği dikkatlice inceleyelim ve hangi şıkla eşleştiğini bulalım:

• Ergenlik döneminin sonuna kadar kemiklerin boyca uzamasını sağlar.
Bu özellik, uzun kemiklerin uç kısımlarında bulunan, ergenlik sonunda kemikleşerek kapanan ve kemiklerin boyca uzamasını sağlayan Epifiz plağı (B)'na aittir.

• Kemik dokunun organik ve inorganik maddelerden oluşan ara maddesidir.
Kemik hücrelerinin (osteositler) içinde yer aldığı ve kemiğe sertlik ile esneklik veren bu ara maddeye Osein (A) denir. Osein, temel olarak kollajen lifler (organik) ve kalsiyum, fosfat gibi minerallerden (inorganik) oluşur.

• Kemiklerin etrafını sararak enine büyümesini ve kırıkların onarılmasını sağlar.
Kemiğin dış yüzeyini saran, kemiğin enine kalınlaşmasından (çapsal büyüme) ve kemik kırıklarının iyileşmesinden sorumlu olan bu zar tabaka Periost (D)'tur.

• Süngerimsi kemik dokuda kan hücrelerinin üretilmesini sağlar.
Kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, trombosit) üretim yeri olan bu yapı, özellikle süngerimsi kemik dokunun boşluklarında bulunan Kırmızı ilik (C)'tir.

Yukarıdaki tüm özellikler A, B, C ve D şıklarındaki yapılarla eşleşmektedir. Eşleşmeyen tek şık E) Volkmann'dır. Volkmann kanalları (perforan kanallar), kompakt kemik dokusunda Havers kanallarını birbirine ve periosttan kemik içine yatay yönde bağlayan, kan damarları ve sinirleri taşıyan mikro kanallardır. Verilen özellikler arasında Volkmann kanallarının işlevini veya tanımını açıklayan bir ifade bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap E şıkkıdır.

3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi

A) Osein: Kemik dokunun ara maddesi olarak tanımlanmıştır ve verilen ikinci özellikle (organik ve inorganik maddelerden oluşan ara madde) doğrudan eşleşmektedir. Bu nedenle açıkta kalmaz.

B) Epifiz plağı: Kemiklerin boyca uzamasını sağlayan yapı olarak tanımlanmıştır ve verilen birinci özellikle (ergenlik döneminin sonuna kadar kemiklerin boyca uzamasını sağlar) doğrudan eşleşmektedir. Bu nedenle açıkta kalmaz.

C) Kırmızı ilik: Süngerimsi kemik dokuda kan hücresi üretimini sağlayan yapı olarak tanımlanmıştır ve verilen dördüncü özellikle (süngerimsi kemik dokuda kan hücrelerinin üretilmesini sağlar) doğrudan eşleşmektedir. Bu nedenle açıkta kalmaz.

D) Periost: Kemiklerin enine büyümesini ve kırıkların onarılmasını sağlayan zar olarak tanımlanmıştır ve verilen üçüncü özellikle (kemiklerin etrafını sararak enine büyümesini ve kırıkların onarılmasını sağlar) doğrudan eşleşmektedir. Bu nedenle açıkta kalmaz.

E) Volkmann: Volkmann kanalları, kompakt kemikte Havers kanallarını birbirine ve kemik yüzeyine bağlayan yatay kanallardır. Verilen özellikler arasında bu yapının görevini veya tanımını açıklayan hiçbir ifade bulunmamaktadır. Dolayısıyla, eşleşmeyen ve açıkta kalan yapı Volkmann kanallarıdır.