Eklem çeşitleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi
yanlıştır?
1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu
Bu soru, insan vücudundaki farklı eklem çeşitleri (oynamaz, yarı oynar ve oynar eklemler) ile ilgili bilgi düzeyinizi ölçmektedir. Eklem yapılarının ve özelliklerinin doğru bilinmesini gerektiren, hangi eklem tipinin hangi bölgede bulunduğuna ve hangi özellikleri taşıdığına dair temel biyoloji bilgilerini test eden bir sorudur. Soruda, verilen ifadelerden hangisinin yanlış olduğu sorulmaktadır.
2. Doğru Cevabın Açıklaması
Doğru cevap A şıkkıdır. A şıkkında, “Kemiklerin sürtünmeye bağlı aşınmasını önleyen sinoviyal sıvı, yarı oynar eklem bölgelerinde bulunur.” denilmektedir. Bu ifade yanlıştır. Sinoviyal sıvı (eklem sıvısı), kemiklerin birbirine sürtünmesini azaltarak hareketi kolaylaştıran özel bir sıvıdır ve sadece *oynar eklemlerin* (sinoviyal eklemlerin) eklem kapsülü içinde bulunur. Oynar eklemler, kol ve bacaklarımızdaki omuz, dirsek, kalça, diz gibi geniş hareket kabiliyetine sahip eklemlerdir. Yarı oynar eklemler (örneğin omurlar arası eklemler) ise kıkırdak yapılar içerirler ancak sinoviyal sıvıya sahip bir eklem boşlukları yoktur. Bu nedenle A şıkkındaki ifade hatalıdır.
3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi
B) Boyun omurlarından atlas ve eksen arasında oynar eklem bulunur. Bu ifade doğrudur. Boyun omurlarının ilki olan atlas (C1) ve ikincisi olan eksen (C2) arasında, başın dönme hareketini sağlayan bir tür oynar eklem (pivot eklem) bulunur.
C) Kafatasını oluşturan kemikler, alt çene kemiği dışında oynamaz eklemlerle bir araya gelmiştir. Bu ifade doğrudur. Kafatası kemiklerinin çoğu, birbirine sıkıca bağlanmış dikiş (sütur) adı verilen oynamaz eklemlerle birleşmiştir. Kafatasındaki tek hareketli kemik olan alt çene kemiği (mandibula) ise şakak kemiği (temporal kemik) ile oynar bir eklem (temporomandibular eklem) yapar.
D) Sırt ve bel omurları arasındeki eklemler, yarı oynar eklemlerdir. Bu ifade doğrudur. Omurgayı oluşturan omurlar arasında, disk adı verilen kıkırdak yapılar bulunur. Bu eklemler, sınırlı hareket kabiliyeti sağlayan yarı oynar eklemler sınıfına girer.
E) Kol ve bacak kemiklerinin hareket etmesini oynar eklemler sağlar. Bu ifade doğrudur. Kol ve bacaklarımızdaki eklemler (omuz, dirsek, el bileği, kalça, diz, ayak bileği gibi) geniş hareket aralığına sahip oynar eklemlerdir. Bu eklemler, yürüme, koşma, nesneleri tutma gibi günlük aktivitelerimizi gerçekleştirmemizi sağlar.
İnsanda kıkırdak doku çeşitlerinin bulunduğu bazı bölgeler aşağıda şematize edilmiştir.
Buna göre bu bölgelerde bulunan kıkırdak çeşitleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
1. Sorunun İçeriği / Ne Sorduğu
Bu soru, insan vücudunda bulunan üç ana kıkırdak doku çeşidinin (elastik, hiyalin, fibröz) şematize edilmiş belirli bölgelerdeki yerleşimlerini doğru bir şekilde eşleştirmemizi istemektedir. Görselde kulak kepçesi (I), soluk borusu (II) ve omurlar arası disk (III) bölgeleri işaretlenmiştir.
2. Doğru Cevabın Açıklaması
İnsan vücudundaki kıkırdak doku çeşitleri ve bulundukları başlıca yerler şunlardır:
Elastik Kıkırdak: Esnek yapısıyla bilinir, bol miktarda elastik lif içerir. Basınç ve bükülmeye karşı dayanıklıdır ve eski şekline kolayca dönebilir. Kulak kepçesi (I), östaki borusu ve epiglotis gibi esnekliğin önemli olduğu bölgelerde bulunur. Dolayısıyla, I numaralı bölge (Kulak kepçesi) elastik kıkırdak içerir.
Hiyalin Kıkırdak: Vücudumuzda en yaygın bulunan kıkırdak çeşididir. Mat ve yarı saydam bir görünüme sahiptir, kollajen lifleri ince ve homojen dağılmıştır. Eklem yüzeylerinde, kaburga uçlarında, burunda, gırtlakta (larinks), soluk borusunda (trakea) (II) ve bronşlarda bulunur. Özellikle soluk borusunu açık tutarak hava akışını sağlamak gibi destekleyici bir görevi vardır. Dolayısıyla, II numaralı bölge (Soluk borusu) hiyalin kıkırdak içerir.
Fibröz Kıkırdak: Çok sayıda kalın kollajen lif demeti içerir ve bu nedenle çok güçlü ve basınca karşı oldukça dayanıklıdır. Omurlar arası diskler (III), dizdeki menisküsler ve leğen kemiği eklemi (pubis simfizi) gibi yüksek basınca ve gerilmeye maruz kalan bölgelerde bulunur. Dolayısıyla, III numaralı bölge (Omurlar arası disk) fibröz kıkırdak içerir.
Bu eşleştirmelere göre, doğru şık D seçeneğidir:
Elastik Kıkırdak: I (Kulak kepçesi)
Hiyalin Kıkırdak: II (Soluk borusu)
Fibröz Kıkırdak: III (Omurlar arası disk)
3. Yanlış Şıkların Değerlendirilmesi
A) Elastik Kıkırdak: I - Hiyalin Kıkırdak: III - Fibröz Kıkırdak: II: Hiyalin kıkırdak III (omurlar arası disk) ve Fibröz kıkırdak II (soluk borusu) ile yanlış eşleştirilmiştir.
B) Elastik Kıkırdak: II - Hiyalin Kıkırdak: I - Fibröz Kıkırdak: III: Elastik kıkırdak II (soluk borusu) ve Hiyalin kıkırdak I (kulak kepçesi) ile yanlış eşleştirilmiştir.
C) Elastik Kıkırdak: III - Hiyalin Kıkırdak: II - Fibröz Kıkırdak: I: Elastik kıkırdak III (omurlar arası disk) ve Fibröz kıkırdak I (kulak kepçesi) ile yanlış eşleştirilmiştir.
E) Elastik Kıkırdak: II - Hiyalin Kıkırdak: III - Fibröz Kıkırdak: I: Tüm kıkırdak çeşitleri yanlış bölgelerle eşleştirilmiştir.