Mitoz ve Eşeysiz Üreme

23,291
Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konu Anlatım Videoları

Konuyla İlgili Sorular

Soru 1
DNA molekülü ile ilgili olarak, I. Hücrenin yönetim ve kalıtım birimidir. II. İnterfazda eşlenerek bölünme sonucunda yavru hücrelere aktarılır. III. Nükleotit dizilimi aynı türün farklı bireylerinde aynıdır. İfadelerinden hangileri doğrudur?
Soru 2
Bölünebilen bir bitki hücresinin hücre döngüsü ile ilgili olarak; Nehir: İnterfazın G2 evresinde DNA miktarı sabit kalır. Arda: Mitotik evre karyokinez ve sitokinez şeklinde gerçekleşir. Eren: Metafaz evresinde sentromerler bölünerek kardeş kromatitler ayrılır ve kromozom sayısı iki katına çıkar. Burak: Sitokinez boğumlanma oluşumu ile gerçekleşir. ifadelerini kullanmışlardır. Hangi öğrenciler hücre döngüsü ile ilgili yanlış açıklamalar yapmışlardır? Yazarak doğru ifadeyi belirtiniz.
Soru 3
Yukarıdaki şekilde mitoza ait evreler karışık olarak verilmiştir. Bu evrelerin isimlerini yazarak kromozom sayısının iki katına çıktığı evreyi belirtiniz.
Soru 4
Bir arı kovanında kraliçe, işçi ve erkek arılar bulunmaktadır. Kraliçe ve işçi arılar dişi bireyler olup diploid 2n kromozom taşırlar. Erkek arılar ise n kromozomlu bireylerdir. Bal arılarında görülen partenogenez üremesi sırasında kraliçe arı, işçi arı ve erkek arıların oluşum şekillerini kısaca açıklayınız.
Soru 5
Bir biyoloji dersinde öğretmen, hücre bölünme çeşitleri üzerinde durmaktadır ve öğrencilerden biri, mitoz ile mayoz bölünmenin aşamaları arasında bazı benzerlikler olduğunu fark eder. Özellikle mayoz II evresi ile mitozun benzer yönlerini öğrenmek isteyen öğrenci, bu aşamaların neden temelde aynı kabul edildiğini merak eder. Mayoz II evresi ile mitozun temel olarak benzer kabul edilmesinin nedenlerini açıklayınız.
Soru 6
Bir üreme ana hücresinin geçirdiği mitoz ve mayoz hücre bölünmesinin evrelerin bir kısmı aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Bu şekle göre mitoz ve mayoz hücre bölünmesi arasındaki farkları yazınız. (MEB 10.Sınıf 1.Dönem 2.Ortak Yazılı Örnek Sorusu)
Soru 7
a. Hücre mitoz bölünmenin hangi evresindedir? b. En son hangi kontrol noktasından geçmiştir? c. Bölünmeyi geçiren ana hücrenin diploit kromozom sayısı kaç olmalıdır? d. Bu evredeki kromozom sayısı kaçtır? e. Gerçekleşen ana olayı yazınız. Yukarıda verilen şekil, mitoz bölünmesinin bir evresini göstermektedir.  Buna göre şeklin yanında verilen soruları cevaplayınız.
Soru 8
Amip, öglene ve paramesyum tatlı sularda yaşayan tek hücreli protistlerdir. Yukarıda verilen şekle göre bu canlıların hangi tip üremeyi ne şekilde gerçekleştirdiklerini yazınız.
Soru 9
İnsan vücudunda bulunan hücrelerin bölünme hızı farklılıklar gösterir. Bazı hücreler sürekli bölünürken bazı özelleşmiş hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir. Buna göre sürekli bölünebilen ve bölünme yeteneğini kaybetmiş olan hücrelere örnek veriniz.
Soru 10
Vejetatif üreme gelişmiş bitkilerin eşeysiz üreme şeklidir. Tohum ile eşeyli üreyebilen ancak genetik özellikleri korunmak istenen bitkilerde veya tohum oluşturma yeteneğini kaybetmiş muz, çekirdeksiz üzüm gibi bitkilerde görülen bir üremedir. Ana bitkinin gövde, yaprak, dal ve kök gibi vejetatif doku ya da organ parçaları kullanılarak yeni bitkiler elde edilir. Oluşan bitkiler hem birbirleriyle hem de ana bitkiyle aynı genetik yapıdadır. Buna göre; vejetatif üreme yöntemi ile ne gibi sonuçlara ulaşılır?