► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.
► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.
► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.
♦ Deri hücrelerinde 24 saat
♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika
♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.
► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.
♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.
► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.
♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.
► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.
► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.
► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.
► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.
► Hücre bölünmesi;
♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.
♦ Çok hücreli canlılarda ise;
• Canlının büyümesi ve gelişmesi,
•Yıpranan doku ve organların onarımı,
• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.
• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)
► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.
► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.
► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.
Yukarıda verilen şekilde bira mayasının (maya mantarı) üremesi verilmiştir.
Maya mantarı hangi tip eşeysiz üremeyi gerçekleştirmiştir? Yazarak bu eşeysiz üreme şeklini açıklayınız.
Bir arı kovanında kraliçe, işçi ve erkek arılar bulunmaktadır. Kraliçe ve işçi arılar dişi bireyler olup diploid 2n kromozom taşırlar. Erkek arılar ise n kromozomlu bireylerdir.
Bal arılarında görülen partenogenez üremesi sırasında kraliçe arı, işçi arı ve erkek arıların oluşum şekillerini kısaca açıklayınız.
Bir paramesyum ile bir domatesin hücre bölünmesinin sonucu aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.
Buna göre paramesyum ile domateste gerçekleşen hücre bölünmesinin amaçlarını karşılaştırarak yazınız.
(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)
Aşağıdaki soruların cevabını boş bırakılan alana yazınız. Hücre döngüsünün kontrolünün bozulması ve kontrolsüz hücre bölünmesi sonucu ortaya çıkan kanser hakkında yaptığınız araştırmalar sonucunda edindiğiniz bilgileri kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Hücre döngüsünün kontrollü gerçekleşmesi neden önemlidir? .................
2. Kanserde erken teşhisin kansere yakalanmış kişiye ne gibi yararları vardır? .................
3. Kanser tedavi edilebilir bir hastalık mıdır? .................
4. Kanser tedavisinde yaygın olarak kullanılan yöntemler nelerdir? .................
Gelişmiş bitkilerde uygulanan vejetatif üretim teknikleri neden önemlidir? Yazınız.
| Vejetatif Üreme Çeşidi | |
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
Yukarıda şekilleri verilen bitki örnekleri vejetatif yollarla çoğalabilmektedir. Verilen bu bitki örneklerinin hangi çeşit vejetatif yolla ürediklerini karşılarına yazınız.
Aşağıdakilerden hangisi, mitoz bölünme ile mayoz I bölünmesinin ortak özelliklerinden biridir?
Mitoz bölünme sonucu meydana gelen aynı canlıya ait;
a. İki hücrede farklı olabilecek yapıları yazınız.
b. Oluşan iki yavru hücrede kesin olarak aynı olan yapılar nelerdir? Yazınız.
Bir hücrede mitoz bölünmenin belirli bir evresinde elde edilen mikroskop görüntüsü için;
Elif: Bu hücre 2n = 6 kromozomludur.
Burak: Bölünme sonrası 2n = 3 kromozomlu hücreler oluşur.
Eren: Kromozom sayısı yarıya inmiştir.
Ceren: Anafaz evresi gerçekleşmektedir.
ifadelerini kullanmışlardır.
Hangi öğrencilerin ifadeleri yanlıştır? Düzelterek doğru ifadeleri yazınız.
Tarım ve bahçecilikte aşılama ve çelikleme gibi vejetatif üreme yöntemleri kullanılarak yeni bitkiler elde edilir.
Bu yöntemlerin tarım ve bahçecilikte kullanılmasının ne gibi avantajları vardır? Yazınız.
(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)