► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.
► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.
► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.
♦ Deri hücrelerinde 24 saat
♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika
♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.
► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.
♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.
► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.
♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.
► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.
► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.
► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.
► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.
► Hücre bölünmesi;
♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.
♦ Çok hücreli canlılarda ise;
• Canlının büyümesi ve gelişmesi,
•Yıpranan doku ve organların onarımı,
• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.
• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)
► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.
► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.
► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.
Yukarıdaki grafikte I, II, III ve IV. zaman aralıklarında gerçekleşen olayları yazınız.
Amip hücresinin bölünmesi üzerine yapılan üç farklı deney örneği, numaralanmış olarak aşağıdaki görselle verilmiştir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) 1. deney sonucunda amip hücresinin neden bölünmediğini açıklayınız.
b) Amip deneylerinden yola çıkılarak çekirdeğin görevlerini yazınız.
(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)
Rejenerasyon ile üreme deniz yıldızı, planarya, halkalı solucan gibi bazı omurgasız hayvanlarda görülen bir eşeysiz üreme şeklidir. Canlının kopan parçalarından yeni bir canlının oluşmasıdır.
Rejenerasyon ile üreme sırasında gerçekleşen olayları yazınız.
Gelişmiş bitkilerde uygulanan vejetatif üretim teknikleri neden önemlidir? Yazınız.
Vejetatif üreme gelişmiş bitkilerin eşeysiz üreme şeklidir. Tohum ile eşeyli üreyebilen ancak genetik özellikleri korunmak istenen bitkilerde veya tohum oluşturma yeteneğini kaybetmiş muz, çekirdeksiz üzüm gibi bitkilerde görülen bir üremedir. Ana bitkinin gövde, yaprak, dal ve kök gibi vejetatif doku ya da organ parçaları kullanılarak yeni bitkiler elde edilir. Oluşan bitkiler hem birbirleriyle hem de ana bitkiyle aynı genetik yapıdadır.
Buna göre; vejetatif üreme yöntemi ile ne gibi sonuçlara ulaşılır?
Aşağıdakilerden hangisi, mitoz bölünme ile mayoz I bölünmesinin ortak özelliklerinden biridir?
 |
a. Hücre mitoz bölünmenin hangi evresindedir? b. En son hangi kontrol noktasından geçmiştir? c. Bölünmeyi geçiren ana hücrenin diploit kromozom sayısı kaç olmalıdır? d. Bu evredeki kromozom sayısı kaçtır? e. Gerçekleşen ana olayı yazınız. |
Yukarıda verilen şekil, mitoz bölünmesinin bir evresini göstermektedir.
Buna göre şeklin yanında verilen soruları cevaplayınız.
Bir botanik dersinde öğrenciler muz bitkisi hakkında bilgi edinmektedir. Öğretmen, muz gibi bazı bitkilerin neden tohum üretmediklerini ve nasıl çoğaldıklarını anlatır. Bu sırada bir öğrenci, yüksek yapılı bir bitki olmasına rağmen muzu hiç tohumla üremediğini fark eder ve bunun nedenini sorar.
Muz gibi yüksek yapılı bitkilerin yalnızca vejetatif olarak çoğalmasının nedeni nedir? Açıklayınız.
Bir hücrede mitoz bölünmenin belirli bir evresinde elde edilen mikroskop görüntüsü için;
Elif: Bu hücre 2n = 6 kromozomludur.
Burak: Bölünme sonrası 2n = 3 kromozomlu hücreler oluşur.
Eren: Kromozom sayısı yarıya inmiştir.
Ceren: Anafaz evresi gerçekleşmektedir.
ifadelerini kullanmışlardır.
Hangi öğrencilerin ifadeleri yanlıştır? Düzelterek doğru ifadeleri yazınız.
İnterfaz aşamasında incelenen bir soğan zarı hücresinde,
grafiklerindeki değişimlerden hangileri gözlenir?