Konu Detayı Sayfası

Omurgalı Hayvanlar

Konuyu PDF İndir

9.Sınıf

Organizasyon

Sınıflandırma

16067

Ücretsiz konu önizlemesi
Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Omurgalı Hayvanlar

► Tamamı çok hücreli ve ökaryottur. En önemli özellikleri; notokord denilen yapıya ve sırt bölgesinde ii boş bir sinir şeridine (sinir kordonu) sahip olmalarıdır.

► Sırt kısımlarında omurga bulunur. Sinir şeridi (kordonu) bu omurganın içinden geçer. Beyin ve omurilikten oluşan merkezi sinir sistemi bulunur.

► Kıkırdak veya kemikten yapılmış iç iskelet bulunur.

► Tamamında kapalı dolaşım sistemi görülür.

► Kanlarında O2 ve CO2 gazlarının taşınmasını sağlayan solunum pigmenti (hemoglobin) bulunur. Hemoglobinleri; alyuvar hücrelerinin içindedir. Ayrıca kana kırmızı renkte verir.

Kalp yapısı; balıklarda memelilere doğru gidildikçe gelişir. Kalpleri en az 2 en çok 4 odacık bulundurur. (Bu odacıklar kulakçık ve karıncıklardır.)

Eşeyli üreme yaparlar. Balık ve iki yaşamlılarda dış döllenme, sürüngen, kuş ve memelilerde iç döllenme görülür. Kuş ve memelilerde yavru bakımı vardır.

► Boşaltım organları böbreklerdir. Boşaltım atıkları amonyak, üre ve ürik asittir.

► Suda yaşayanlar solungaç, karada yaşayanlar ise deri ve akciğer solunumu yapar. Tamamı O2'li solunum yapar.

► Bir çoğunun gövdesine bağlı iki çift üyesi vardır. Bu üyeler; tutma, yüzme, yürüme ve uçmaya uyum sağlayacak şekilde farklılaşmıştır.

► Besinlerini katı parçalar halinde alırlar. Çiğneyerek yutarlar. Holozoik beslenme yaparlar.

Holozoik beslenme; hayvanların besinlerini diğer canlıları yiyerek, bu besinleri kendi sindirim kanallarında sindirmeleri şeklindeki beslenmedir. Karmaşık organ sistemleri bulunur. Besinin alınması, sindirilmesi, emilimi ve oluşan atıkların atılması gibi aşamaları vardır.

Holozoik beslenme yapan omurgalıların; 

- otobur (otçul = herbivor),

- etobur (etçil = karnivor),

- hem otobur hem etobur (hepçil = omnivor) beslenen türleri vardır.

► Soğuk kanlı veya sıcak kanlı olanları vardır.

♦ Soğuk kanlılar; balık, kurbağa ve sürüngenlerdir. Vücut sıcaklığı çevre koşullarına göre değişen canlılardır. Temiz ve kirli kan vücutlarında karışık olarak dolaşır.

♦ Sıcak kanlılar; kuşlar ve memelilerdir. Vücut sıcaklıkları sabit olan (insanda 36 oC gibi) canlılardır. Vücutlarında temiz ve kirli kan birbirine karışmaz.

Aktif hareket ederler. Hareket organları; yüzgeç, kanat, kol ve bacaklardır.

► Embriyonik dönemde; endoderm, ektoderm ve mezoderm tabakalarından gelişirler. Kuyruk oluşumu görülür ama çoğunda kuyruk körelmiştir.

Basitten gelişmişe doğru omurgalılar yukarıda gösterilmiştir.

Omurgalı Hayvanların Genel Özellikleri
Özellik Açıklama
İskelet Yapısı Kıkırdak veya kemikten oluşmuş iç iskelet
Üreme Şekli Eşeyli üreme
Beslenme Şekli Holozoik beslenme
Boşaltım Organı Böbrekler
Boşaltım Atıkları Amonyak, üre ya da ürik asit
Kan Dolaşımı Kapalı kan dolaşımı
Balıklar

► Balıklar, tatlı ve tuzlu sularda yaşar.

► Vücutları suyu geçirimsiz pullarla kaplıdır. Ancak pulları Keratin yapılı değildir.

► Kıkırdak ve kemikten oluşan iç iskeletleri vardır. Köpek balığı, çekiç balığı ve vatoz gibi türlerinde iç iskelet kıkırdaktan oluşur. Hamsi, levrek, çupra, sazan vb. türlerde ise iç iskelet kemikten oluşur.

► Kıkırdaklı balıklarda solungaç kapağı bulunmaz.

► Köpek balığı gibi bazı türleri hariç dış döllenme, dış gelişme görülür. Yavru bakımı genelde yoktur.

► Köpekbelığı kıkırdaklı bir balık olup iç döllenme yapar.

► Isı yalıtımı yapamadıkları için soğukkanlı canlılardır. Kış uykusuna yatmazlar.

Solungaç solunumu yaparlar. Deri solunumu yapamazlar. Atmosferdeki O2'yi kullanamazlar. Sadece sudaki çözünmüş O2'yi kullanırlar.

► Bazıları solungaç solunumu ile birlikte akciğer solunumu da yapar. 

► Boşaltım atıkları amonyaktır. Boşaltım organları böbrektir.

Kapalı kan dolaşımı görülür. Kalpleri iki odacıklıdır. Bir kulakçık bir karıncıktan oluşur. Kalplerinde daima kirli kan bulunur.

► Kalpteki kirli kan (Kirli kan CO2'ce, temiz kan O2'ce zengindir.) solungaçlara gider. Burada temizlendikten sonra kalbe geri dönmeden direk vücuda gönderilir. Yani küçük kan dolaşımı (Kalp ile solunum organı arasındaki dolaşımdır.) görülmez. Sadece büyük kan dolaşımı  (kalp ile vücut arasındaki dolaşımdır) olur.

► Köpek balıkları hariç çoğu balıkta suda batmadan kalmayı sağlayan hava kesesi bulunur. Köpek balıkları batmamak için sürekli yüzmek zorundadır.

► Kalplerinde daima kirli kan bulunduran ve küçük kan dolaşımının görülmediği tek omurgalı sınıfıdır. Temiz ve kirli kan vücutlarında karışmaz. Yani kalpte kirli, vücutta temiz kan bulunur. Kanı vücuda kalp değil solunum organı (solungaçlar) gönderir.

Tüm balıklarda ortak olmayan yapılar

♦ Kemikten oluşan iç iskelet

♦ Kıkırdaktan oluşan iç iskelet

♦ Solungaç kapağı

♦ Yüzme kesesi ve akciğer

♦ Pul ve çene

Balıklar 3 alt grupta incelenir.

1. Çenesiz Balıklar: Çene, yüzgeç, pul ve dişleri yoktur. Bazıları yunus, balina gibi canlılara ağızlarıyla tutunup, onların vücut sıvılarını emerek parazit beslenir.

2. Kıkırdaklı Balıklar: Embriyonik dönemde oluşan kıkırdak iskeleti yaşamları boyunca korurlar. Derileri pullarla kaplıdır. Tuzlu suda yaşarlar. Hareketli çeneleri ve dişleri vardır. İç döllenme yaparlar. Örnek; köpek balığı, vatoz balığı vb.

3. Kemikli Balıklar: İç iskeletleri kemikten oluşur. Derileri pullarla kaplıdır. Hareketli çeneleri ve dişleri vardır. Tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar. Büyük çoğunluğu dış döllenme yapar. Bazı türlerinde iç döllenme görülür. Örnek; levrek, ton balığı, hamsi, alabalık vb.

Balıkların Genel Özellikleri
Özellik Açıklama
Solunum Organı Solungaç
Vücut Isısı Soğukkanlı
Döllenme ve Gelişme Dış döllenme ve dış gelişme
Kış Uykusu Kış uykusuna yatmaz.
İskelet Yapısı İç iskelet
Hareket Organı Yüzgeç
Vücut Yüzeyi Genellikle pullarla kaplıdır.
Amfibiler (İki Yaşamlılar = Kurbağalar)

► Hem suda hem de karada yaşadıkları için İki Yaşamlılar (Amfibia) olarak adlandırılmıştır.

Metamorfoz (başkalaşım) geçirirler.

► Tatlı sularda ve nemli karasal bölgelerde yaşarlar.

► Döllenme ve embriyonik gelişimleri suda olur.

NOT: Balık ve kurbağaların yumurtaları kabuksuzdur.

► Embriyonik gelişimini tamamlamadan yumurtadan çıkan yavrulara Larva denir.

► Larvalar; başkalaşım geçirip ergin kurbağalara dönüşürler.

► Larva döneminde solungaç solunumu, ergin dönemde ise akciğer ve deri solunumu yaparlar.

► Derileri;

Ücretsiz önizleme burada bitti

Konu anlatımının kalan %70’i kilitli

Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.

Konu anlatımının tamamını aç

Öğrenci Plus

8. Etkinlik Ben Kimim?

Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.

Paketleri incele

Konuya Ait Çıkmış Sorular

Soru 1.

Aşağıdakilerden hangisi kuşların karakteristik özelliklerinden biri değildir?

(MEBİ 24.11.2025 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 2.

İki farklı omurgalı hayvan olduğu bilinen K ve L canlılarının belirleyici iki özelliği tabloda verilmiştir.

Soru Resim 2

Buna göre aşağıdakilerden hangisi K ve L canlıları için ortak bir özellik değildir?

(MEBİ 22.12.2025 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 3.

Yüzme keselerine sahip ve solungaç solunumu yaptığı bilinen ergin bir omurgalı canlıda
I. solunum gazlarını alyuvar hücrelerindeki hemoglobin ile taşıma,
II. değişen ortam koşullarına karşı vücut sıcaklığını sabit tutma,
III. kalbinde daima karbondioksit oranı yüksek kan bulundurma
özelliklerinden hangileri görülür?

(MEBİ 20.04.2026 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 4.

Aşağıdaki tabloda beş farklı omurgalı hayvan türüne ait bazı özellikler verilmiştir.

Soru Resim 2

Tabloya göre numaralandırılarak verilen canlılardan hangisinin ait olduğu sınıf kesin olarak belirlenemez?

(MEBİ 20.10.2025 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Konu İle İlgili Çalışma Soruları

Soru 1.

Aşağıdakilerden hangisi omurgalı hayvanların ortak özelliğidir?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 2.

Platipus (Ornitorenk), memeli olmasına rağmen yumurtlayarak çoğalır.
Platipus' a ait aşağıdaki özelliklerden hangisi keseli ve plasentalı memelilerle ortak değildir?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 3.

Omurgalı hayvanlarda
I. sırt kısmında sinir şeridi bulundurma,
II. kapalı dolaşım sistemine sahip olma,
III. akciğerlere bağlı hava keseleri bulundurma
özelliklerinden hangileri ortaktır?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 4.

Aşağıdakilerden hangisi kuşlarda uçmayı kolaylaştıran adaptasyonlar arasında yer almaz?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.