Konu Detayı Sayfası
Kalıtımın Genel İlkeleri
Konuyu PDF İndirKonuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Kalıtımın Genel İlkeleri
► Anne ve babada bulunan özelliklerin dölden döle aktarılmasına Kalıtım, bunu inceleyen biyolojinin alt dalına ise Genetik denir.
► Kalıtımın temelleri Gregor Mendel tarafından atılmıştır.
► Mendel; çalışmalarında bezelyeleri kullanmış ve melezleme çalışmaları yapmıştır.
Mendel'in başarılı olmasının dayandığı temel esaslar;
♦ Araştıracağı materyali iyi seçmiş olması,
♦ Deneyleri dikkatli planlamış olması,
♦ Çok fazla veri toplamış olması
♦ Matematiksel analizler kullanmış olması esaslarına dayanır.
Kalıtımla İlgili Kavramlar
⇒ Karakter: Bir türün bireyleri arasında çeşitlilik gösteren, nesilden nesile aktarılabilen özelliklere karakter denir. Örnek; göz rengi, saç şekli, kangrubu, çiçek rengi, tohum şekli vb.
⇒ Özellik: Karakterleri oluşturan her bir ayrı tipe özellik denir. Örnek; mavi ve kahverengi göz, uzun ve kısa boy, mor beyaz çiçek, buruşuk düz tohum gibi.
⇒ Gen: DNA üzerinde yer alan ve bir kalıtsal özelliğin genetik şifresini oluşturan birimlere Gen denir. Gen yaklaşık 1500 nükleotitten oluşan DNA parçasıdır. Genler genellikle harflerle gösterilir. (A, a, Ak, XR gibi) Diploit canlılarda her bir karakterden iki gen sorumludur. Haploit canlılarda ise bir gen sorumludur. Genler çekirdekteki DNA'da yer alan ve canlıdaki tüm kalıtsal özellikleri belirleyen DNA parçalarıdır.
⇒ Alel (Alel Gen): Bir karakterin kalıtımından sorumlu olan gen çeşitlerinden her birine Alel Gen denir. Kısaca genin farklı formlarıdır. Alel sözcüğü yaygın olarak alel gen veya genin aleli olarak da ifade edilmektedir. (Aa, AA, aa gibi) Bir karakteri belirleyen alel gen sayısı ikiden fazla olabilir. (çok alellik) Ancak diploit (2n) kromozomlu bir canlıda bir karakter en fazla iki alel gen ile belirlenir.
⇒ Lokus: Alel genlerin homolog kromozomlar üzerinde karşılıklı olarak bulunduğu bölgelere Lokus denir.
⇒ Homolog Kromozom: Döllenme sırasında biri annenin yumurtası ile diğeri babanın spermi ile yavruya geçen kromozom çiftleridir. Şekil ve büyüklükleri aynıdır. Karşılıklı lokuslarında aynı özelliği belirlemede görev alan genleri taşırlar.
⇒ Genotip: Canlının sahip olduğu genlerin tümüdür. İnsan türü için 30 - 33.000 gen olduğu düşünülmektedir.
⇒ Fenotip: Genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüştür. Canlının gözlenebilen dış özellikleridir. Sarı saç, esmer ten, yeşil göz gibi.
| Canlıda Kromozom Durumuna Göre Genotip ve Fenotip Örnekleri | ||
| Genotip | Fenotip | Kromozom Durumu |
| AbDe | AbDe | Haploit Canlı (n) (Örneğin; erkek arılarda) |
| AabbDdEE | AbDE | Diploit Canlı (2n) (Örneğin; insan) |
| AaaBBbdddEEE | ABdE | Triploit Canlı (3n) (Örneğin; bitkilerde besi doku) |
⇒ Homozigot Genotip (Saf - Arı Döl): Diploit bir canlıda (2n) karakteri belirleyen alellerin aynı olmasıdır. (AA, aa, XRXR gibi)
⇒ Heterozigot Genotip (Melez = Hibrit Döl): Diploit bir canlıda (2n) karakteri belirleyen alellerin farklı olmasıdır. (Aa, Bb, XRXr gibi)
⇒ Dominant (Baskın) Gen: Fenotipte etkisini her durumda gösteren gendir. Büyük harf ile gösterilir. Genotip hem homozigot (AA) hem de heterozigot (Aa) durumda iken fenotipe yansıyarak etkisini gösterir.
⇒ Resesif (Çekinik) Gen: Diploit bir canlıda (2n) sadece homozigot durumda iken fenotipte etkisini gösteren gendir. Küçük harfle gösterilir. (aa, bb, xrxr gibi)
⇒ Genom: Bir canlının DNA'larında yer alan nükleotit dizilerinin oluşturduğu kalıtsal bilginin tamamıdır.
⇒ Gen Havuzu: Bir popülasyonda, üreme yeteneğindeki bireylerin sahip olduğu tüm alellerin toplamıdır.
⇒ Gen frekansı: Bir popülasyondaki bir alelin ortaya çıkma sıklığıdır.
⇒ Parental Döl: Atasal demek olup P kısaltması ile gösterilir. Çaprazlamalarda kullanılan ilk kuşağı temsil eder.
⇒ Filial Döl: Kuşak, nesil anlamına gelir. Çaprazlamalarda elde edilen birinci kuşak için F1, ikinci kuşak için F2 kısaltmaları kullanılır.
⇒ Gamet: Üreme hücresidir. (Sperm, yumurta polen gibi) Diploit canlılarda mayoz bölünmeyle oluşan haploid kromozom setini içeren eşey (üreme) hücreleridir. G kısaltması kullanılır. Gametlerde her özellik için bir alel bulunur.
⇒ P: Parental, atasal bireyler
⇒ F1: Atasalların ilk kuşağı
⇒ F2: Atasalların ikinci kuşağı
⇒ GO: Genotip dağılımı ve oranları
⇒ FO: Fenotip dağılımı ve oranları
⇒ Bağımsız Genler: Farklı karakterlere ait olan genlerin ayrı ayrı kromozomlar üzerinde yer almasıdır. Bu genler mayoz sırasında rastgele ayrılarak gametlere dağılırlar.
⇒ Bağlı Genler: Farklı karakterlere ait olan genlerin aynı kromozom üzerinde yer almasıdır. Mayoz sırasında bu genler üzerinde yer aldıkları kromozomlarla birlikte hareket ederek aynı gametlere giderler.
⇒ Çaprazlama: Döllenme sıra
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açKonuya Ait Çıkmış Sorular
Soru 1.
Aşağıdaki grafikte, bir kertenkele türünün yumurtalarının kuluçka makinesinde farklı sıcaklıklarda tutulmasına bağlı olarak oluşan yavruların cinsiyet dağılımı gösterilmiştir.
Bu grafiğe göre, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
(2014-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Genotipi Mm Ss Tt ff şeklinde olan bireyin üreme ana hücresine ait genlerin kromozom üzerindeki gösterimi aşağıda verilmiştir.
Mayoz sonucu oluşan gametler aşağıdaki gibidir.
Buna göre oluşan gametlerden hangileri krossing-over sonucu oluşmuştur? Açıklayarak belirtiniz.
Soru 2.
8 kromozoma sahip Drosphila mekanıgaster (meyve sineği) popülasyonuna ait üç farklı birey şekilde verilmiştir.
- 1 numaralı birey: MMİİRrYy
- 2 numaralı birey: Mmiirryy
- 3 numaralı birey: MmİiRrYy
Bu bireylerde genler bağımsız kalıtıldığına göre,
1. Gamet çeşidi sayısı en fazla olan birey kaç numaralıdır? Hesaplayarak yazınız.
2. 2 numaralı bireyin 2 çeşit gamet oluşturma olasılığı kaçtır? Hesaplayarak Yazınız.
Soru 3.
KkOOzzMm genotipli bir bireyde O ve m genleri bağlıdır.
Buna göre, genotipi verilen bireyin oluşturabildiği gamet çeşidi sayısını hesaplayarak yazınız.
(krossing-over yok)
Soru 4.
Genotipi Aa TT Ss Nn olan bir canlıda aşağıdaki gametlerden hangisi oluşur, hangisi oluşmaz? Açıklayarak yazınız. (Genler bağımsızdır)
1. atsn
2. ATSN
3. aTsn
4. aTSN
5. ATSn
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.