Konu Detayı Sayfası
7 PDF indirme
Bir araştırmacı, hayvanların vücut hücrelerinde oluşan bazı mutasyonların kalıtsal olabileceğini öne sürüyor. Kaynak uygulamalarda denizyıldızının kollarından yeni birey oluşması, tenyaların üreme ana hücrelerinin ışınlanması ve kertenkelenin yenilenen kuyruğunun ışınlanması karşılaştırılıyor.

a) Üç uygulamayı somatik hücre, germ hattı ve eşeysiz çoğalma bakımından sınıflandırın.
b) Hipotezi doğrudan destekleyebilecek uygulama hangisidir ve hangi koşulla?
c) Kaynak anahtarı B neden hipotezi sınamak için yeterli ya da uygun cevap değildir?
Kaynak grafikte K kontrol grubu, L kuyruk telekleri kısaltılmış grup, M ise uzatılmış kuyruk grubudur. İlk grafik dişiyi cezbetmek için gereken süreyi; ikinci grafik bir mevsimde ikinci kez kuluçkaya yatanların oranını gösterir.

a) K, L ve M gruplarının iki grafikteki değerlerini okuyup karşılaştırın.
b) Kuyruk uzunluğu ile dişi tercihi ve ikinci kuluçka arasındaki örüntüyü açıklayın.
c) Daha kısa cezbetme süresinin ikinci kuluçkaya doğrudan neden olduğu kanıtlanmış mıdır?
Öğrenciler patates parçalarının bir bölümünü ışığa, bir bölümünü karanlığa alıp diğer koşulları benzer tutuyor; göz sayısını ve bir hafta sonraki filizleri kaydediyor ve deneyi tekrarlıyor. Bu kaynak, #3442 ile aynı soru ve cevap anahtarını taşıyan yinelenen kayıttır.

a) Bu çalışmada hipotez, kontrollü deney, gözlem ve çıkarımı örnekleyin.
b) Bu proje neden bilimsel teori oluşturma değildir?
c) Deney tasarımını güçlendirmek için hangi değişkenleri kontrol edersiniz?
Bir araştırmacı, bakterilerde mutasyona yol açan bir kimyasalın insanda da mutasyona neden olabileceğini öne sürüyor. Kaynak soru, DNA ve eşleme özellikleriyle ilgili hangi bilginin bu hipotezi destekleyebileceğini sorgular.

a) DNA'nın temel birimlerinin ortak olması hipotezi hangi açıdan destekler?
b) Gen sayısının veya DNA eşleme hızının aynı olması neden gerekli kanıt değildir?
c) Kimyasalın insan hücrelerinde mutajen olduğunu değerlendirmek için hangi ek adımlar gerekir?
Bahçesinde mavi çiçeklere sarı çiçeklerden daha fazla arı konduğunu fark eden bir araştırmacı, masaya mavi (1) ve sarı (2) renkli yapay çiçekler yerleştirmiştir. Her yapay çiçeğin ortasındaki küçük kaba mavi çiçeklerde şekerli su, sarı çiçeklerde ise yalnızca su koymuştur. Araştırmacı (4), bir saat boyunca çiçeklere konan arıları (3) sayarak kaydetmiş ve mavi çiçeklere 46, sarı çiçeklere 9 arı konduğunu belirlemiştir. Bu verilere dayanarak “Arılar mavi rengi tercih eder.” sonucuna ulaşmıştır.
Bilimsel yöntem basamaklarını ve deney tasarımını dikkate alarak soruları cevaplayınız.

a) Araştırmacının yaptığı çalışmadaki gözlem, problem, hipotez ve veri toplama basamaklarına birer örnek yazınız.
b) Bu deney düzeneğinde, araştırmacının ulaştığı sonucun güvenilirliğini azaltan bir tasarım hatası vardır. Bu hatayı belirleyiniz ve nedenini açıklayınız.
c) Arıların gerçekten mavi rengi tercih edip etmediğini test etmek için deney düzeneğinde nasıl bir değişiklik yapılmalıdır? Bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve sabit tutulması gereken değişkenleri belirtiniz.
ç) Yeni deneyde arıların mavi ve sarı çiçeklere yaklaşık eşit sayıda konduğu belirlenirse araştırmacının ilk sonucu ve hipotezi hakkında ne söylenebilir? Bilimsel süreçte bu durumda izlenmesi gereken yolu açıklayınız.
Kışın yollara tuz dökülen bir bölgede, yol kenarlarındaki bitkilerin ilkbaharda daha az filizlendiğini fark eden bir öğrenci, bunun nedenini araştırmak için bir deney kurmuştur. Öğrenci, dört petri kabının her birine ıslak pamuk ve aynı tür, aynı büyüklükte 10'ar fasulye tohumu koymuştur. Kapları 7 gün boyunca aynı sıcaklık ve ışık koşullarında bekletmiş, her gün eşit miktarda sulamıştır. Görselde her kabın önündeki kaşıklar, 1 litre sulama suyuna eklenen tuz miktarını göstermektedir: 1 numaralı kaba tuz eklenmemiş su; 2, 3 ve 4 numaralı kaplara ise sırasıyla 1, 2 ve 3 kaşık tuz eklenmiş su verilmiştir. Deney sonunda çimlenen tohum sayıları 1, 2, 3 ve 4 numaralı kaplarda sırasıyla 10, 8, 2 ve 0 olarak kaydedilmiştir.
Bilimsel yöntem basamaklarını dikkate alarak soruları cevaplayınız.

a) Öğrencinin yaptığı gözleme dayanarak oluşturabileceği problem cümlesini ve hipotezi yazınız. Bu hipoteze dayalı bir tahminde bulununuz.
b) Bu deneydeki bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve kontrol grubunu belirtiniz. Sabit tutulan değişkenlere iki örnek veriniz.
c) Elde edilen verileri analiz ederek bir sonuç çıkarınız. Bu sonuç öğrencinin hipotezini destekliyor mu? Açıklayınız.
ç) Öğrencinin, deneyi yalnızca birer tohumla yapması durumunda elde edeceği sonuçlar neden daha az güvenilir olurdu? Öğrencinin bu araştırmayı geliştirmek için yapabileceği yeni bir çalışma öneriniz.
Bir sosyal medya reklamında (1) yeşil şişedeki bitkisel bir takviyenin “hiç hastalanmamayı sağladığı ve bağışıklığı yüzde yüz güçlendirdiği” iddia edilmektedir. Reklamda, ürünü bir ay kullanan ve o süre içinde hiç hastalanmadığını söyleyen bir kişinin (2) görüşlerine yer verilmektedir. Bir araştırma ekibi ise bu iddiayı test etmek için gönüllüleri iki eşit gruba ayırmış; gruplardan birine ürünü, diğerine görünüşü aynı olan etkisiz kapsülleri vermiş ve gruplar arasında hastalanma sıklığını karşılaştırmayı planlamıştır (3). Gönüllüler hangi kapsülü aldıklarını bilmemektedir.
Yazılı ve görsel medyada karşılaşılan iddiaların bilimsel olarak değerlendirilmesini dikkate alarak soruları cevaplayınız.

a) 2 numaralı kişinin deneyimi, ürünün etkili olduğunu kanıtlamak için neden yeterli değildir? İki gerekçe yazınız.
b) 3 numaralı araştırmada gönüllülerin iki gruba ayrılmasının ve hangi kapsülü aldıklarını bilmemelerinin amacı nedir? Açıklayınız.
c) Araştırma sonucunda iki grup arasında hastalanma sıklığı bakımından anlamlı bir fark bulunmazsa reklamdaki iddia için ne söylenebilir? Bilim insanlarının bu sonuçtan sonra izleyebileceği bir yol öneriniz.
ç) Bir öğrenci “Reklamda bilimsel görünümlü simgeler ve onay işaretleri olduğuna göre iddia doğrudur.” demektedir. Bu görüşü değerlendiriniz. Bir iddianın bilimsel olup olmadığını anlamak için sorulabilecek iki soru yazınız.
Kış aylarında bir sınıftaki iki saksı bitkisinden pencerenin önündeki kalorifer peteğinin hemen üstünde bulunan bitkinin (1) yaprakları sararıp solmaya başlamıştır. Odanın diğer tarafındaki raftaki aynı tür bitki (2) ise sağlıklıdır. Her iki bitki de aynı sulama kabıyla (3) haftada bir kez sulanmaktadır. Öğrenciler 1 numaralı bitkinin yanındaki termometrenin (4) diğer tarafa göre daha yüksek sıcaklık gösterdiğini fark etmiştir.
Günlük hayatta karşılaşılan bu problemin bilimsel yöntem kullanılarak çözülmesine yönelik soruları cevaplayınız.

a) Bu durumda öğrencilerin araştırabileceği problemi bir soru cümlesi şeklinde yazınız. Bu probleme yönelik test edilebilir bir hipotez oluşturunuz.
b) 1 ve 2 numaralı bitkiler arasındaki farka sıcaklık dışında hangi etkenler yol açmış olabilir? İki örnek veriniz. Bu durum, bir sonuca varmak için neden tek bir kanıtla yetinilmemesi gerektiğini nasıl gösterir?
c) Hipotezinizi test etmek için öğrencilerin uygulayabileceği basit bir yöntem öneriniz. Bu yöntemde değiştirilecek ve sabit tutulacak etkenleri belirtiniz.
ç) “Bilimsel yöntem yalnızca laboratuvarda çalışan bilim insanlarına özgüdür; günlük hayattaki problemlerin çözümünde kullanılamaz.” görüşünü değerlendiriniz.
Bilimsel bir araştırmada önce neyin araştırılacağı belirlenir. Daha sonra bu probleme yönelik bir açıklama veya tahmin geliştirilir. Ardından bu tahmini sınamak için nasıl bir çalışma yapılacağı planlanır.
Örneğin: “Işık miktarı bir bitkinin büyümesini etkiler mi?” şeklinde bir araştırma problemi belirlenebilir.
Örneğin: “Işık miktarı arttıkça bitkinin büyümesi artar.” şeklinde bir hipotez kurulabilir.
Örneğin bitkilerin boyları belirli günlerde ölçülerek bir tabloya yazılabilir.
Bir öğrenci, ışığın fasulye bitkisinin büyümesine etkisini araştırmak isterse araştırma süreci şu şekilde ilerleyebilir:
Bilimsel araştırma, yalnızca deney yapmak anlamına gelmez. Araştırılacak problemin belirlenmesinden elde edilen sonuçların paylaşılmasına kadar devam eden düzenli bir süreçtir.
Bilim insanları elde ettikleri verileri değerlendirirken kişisel düşüncelerine göre değil, gözlem ve kanıtlara göre hareket eder. Bu nedenle veri toplama, analiz etme ve sonuçları yorumlama bilimsel araştırmanın en önemli aşamalarındandır.
Ayrıca bilimsel araştırmalar her zaman kesin bir sonla bitmek zorunda değildir. Elde edilen yeni bilgiler yeni soruların ortaya çıkmasına ve yeni araştırmaların yapılmasına neden olabilir.
Bilim, evrendeki olaylara ve merak edilen sorulara yanıt ararken sistemli bilgi edinme ve bu bilgileri güvenilir, geçerli açıklamalarla ortaya koyma sürecidir. Bilimin tek ve kısa bir tanımından çok, nasıl çalıştığını ve kanıta nasıl ulaştığını anlamak önemlidir.
► Bilimle uğraşan ve bilimsel çalışmalar yapan kişilere Bilim İnsanı denir.
♦ Objektif (tarafsız) olmalıdır.
♦ Meraklı ve sabırlı olmalıdır.
♦ Akılcı ve şüpheci olmalıdır.
♦ İstikrarlı ve kararlı olmalıdır.
♦ Önyargılı olmamalıdır.
► Bilim insanları bilimsel sorulara cevap ararlar. Bunun için pek çok farklı yöntem kullanırlar.

► Bilimsel bilginin nasıl elde edildiğini,
► Bilimsel araştırmaların ne şekilde yapıldığını,
► Elde edilen bilimsel bilginin insanlar tarafından nasıl kullanıldığını açıklayan kavrama Bilimin Doğası denir.
► Bilimsel yollarla bilgiyi üreten, işleyen ve yayan toplumlar her dönem tarihin akışını değiştirmeyi başarmıştır.
Bilimin doğasının anlaşılabilmesi için bazı özelliklerin dikkate alınması gerekir. Bu özellikler şunlardır:
| Bilimin Doğasının Özellikleri | ||
| Özellikleri | Açıklaması | Günümüzden ve Günlük Yaşamdan Örnekler |
| Bilimsel bilginin değişebilir olması | Bilimsel bilgiler zaman içinde yeni buluşlar ve gelişmeler ışığında değişebilir. Yani bilimsel bilgiler kesin ve değişmez değildir. | Yeni DNA inceleme yöntemleri canlıların akrabalık ilişkilerine dair eski sınıflandırmaları güncelleyebilir. Yeni kanıtlar geldikçe bilimsel açıklamalar gözden geçirilir. |
| Bilimsel bilginin sosyal ve kültürel yapısı | Toplumların kültürel öğeleri, yaşam tarzları, anlayışları ve kabul ettikleri değerler bilimsel bilginin üretilmesinde etkilidir. Dolayısıyla bilimsel bilgi ve bilim toplumların sosyal ve kültürel özelliklerinden bağımsız düşünülemez. | Bir bölgede kuraklık yaşanması, araştırmacıları o çevrede yetişen bitkilerin su ihtiyacını veya kuraklığa dayanıklılığını incelemeye yöneltebilir. Araştırma konuları toplumların ihtiyaçlarından etkilenebilir. |
| Bilimsel bilginin özgünlüğü | Daha önce keşfedilmemiş veya bilinmeyen bir gerçeğin açığa çıkarılması ya da mevcut olan bilginin yeni bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilmesi bilimsel bilginin özgün olduğunu gösterir. | Öğrencilerin okul bahçesindeki bitkilerin farklı ışık koşullarında gelişimini ölçmesi, bilinen bir konuya yeni veri ekleyen özgün bir araştırma sorusu oluşturabilir. |
| Öznellik (subjektiflik) | Bilim insanlarının yorum ve çıkarımlarına bağlı olarak bilimsel bilgi şekillenebilir. Bilim insanlarının bakış açıları, eğitimleri, yaşantıları, değer yargıları yaptıkları çalışmalarda etkili olabilir. | Aynı bitki gelişimi verisini inceleyen iki araştırmacı farklı açıklamalar önerebilir. Yöntem ve verilerin açık paylaşılması, kişisel beklentilerin etkisini azaltıp sonuçların yeniden incelenmesini sağlar. |
| Bilimsel teoriler ve kanunların birbirinden farklı yapıları | Teori ve kanun birbirinden bağımsız kavramlardır. Zamanla aralarında bir geçiş ile dönüşüm yoktur. Yani aralarında hiyerarşik bir ilişki yoktur. Bu kavramlardan her biri kendi içinde bazı bilgiler sunar. Kanunlar; olayların nasıl gerçekleştiği sorusuna cevap verir, teoriler ise kanunları açıklar ve neden sorusuna cevap vermeye çalışır. | Yerçekimi yasası cisimler arasındaki çekim ilişkisini betimler; yerçekimi kuramı bu olguyu açıklamaya çalışır. Kuramlar zamanla kanuna dönüşmez; bu kavramlar farklı tür sorulara yanıt verir. |
| Bilimsel bilginin gözlemlere ve çıkarımlara dayalı olması | Bilimsel bilgi sistematik bir sürecin sonucunda elde edilir. Bu bilimsel süreçte; gözlem ve çıkarımlara dayalı olarak yorumlar yapılır. Bulgulara ulaşılır. | Termometrede 28 °C ölçmek gözlemdir; bu sıcaklığın bitkinin su kaybını artırabileceğini söylemek ise gözleme dayanarak yapılan bir çıkarımdır. |
| Bilimsel yöntem algısı | Bilimde evrensel olarak kabul edilen tek bir bilimsel yöntem yoktur. Farklı bilim dallarındaki bilimsel araştırmalarda farklı uygulamalar yapılabilir. Bilimsel yöntem basamaklarının her bilimsel çalışmada aynı şekilde ilerlemesi gerektiğine yönelik görüş, bilimin doğasına göre bir yanılgıdır. | Uzaktaki gezegenler teleskop gözlemleriyle incelenirken, bitkilerin ışığa tepkisi kontrollü deneylerle araştırılabilir. Araştırma sorusuna ve bilim dalına göre farklı yöntemler kullanılabilir. |
Bilimin doğasını öğrenmek; bilimsel bilginin nasıl üretildiğini, hangi kanıtlarla değerlendirildiğini ve yeni bulgularla nasıl gelişebildiğini anlamamıza yardım eder. Böylece günlük yaşamda ve medyada karşımıza çıkan iddiaları hemen kabul etmek yerine kaynağını, yöntemini ve dayandığı kanıtları sorgulayabiliriz.
Aşılar otizme yol açar mı? Hayır. Çok sayıda, geniş katılımlı ve iyi tasarlanmış araştırma aşıların otizme neden olduğunu göstermemiştir. Bir durumun aşıdan sonra görülmesi, tek başına
Ücretsiz önizleme burada bitti
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açÖğrenci Plus
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleÖğrenci Plus
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri incele