Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Bilim Etiği – Human Challenge Araştırması Açıklamalı Cevaplar
“Human Challenge” yönteminde katılımcılara yüksek miktarda ödeme yapılması ve sağlıklı bireylerin bilerek enfekte edilmesi, gönüllü onamı ve adalet ilkeleri açısından hangi riskleri ortaya çıkarabilir?
Araştırmaya katılan kişilere yaklaşık 4.500 sterlin ödeme yapılması, onların araştırmaya tamamen özgür iradeleriyle katılıp katılmadıkları konusunda tartışma oluşturabilir.
Özellikle maddi ihtiyacı olan bir kişi için yüksek miktardaki ödeme, araştırmanın taşıdığı sağlık risklerini olduğundan daha önemsiz görmesine veya normalde kabul etmeyeceği bir riski kabul etmesine neden olabilir.
Sağlıklı bireylere bilerek canlı virüs verilmesi de önemli bir etik sorundur. Metinde belirtildiği gibi araştırmanın yapıldığı dönemde COVID-19'un genç bireylerde oluşturabileceği uzun vadeli etkiler tam olarak bilinmiyordu. Bu nedenle gönüllüler, sonucu kesin olarak öngörülemeyen bir sağlık riskiyle karşı karşıya bırakılmıştır.
Bununla birlikte ödeme yapılması tek başına etik dışı değildir. Gönüllülerin ayırdığı zamanın, hastanede kalma süresinin ve yaşadığı güçlüklerin karşılanması amacıyla ödeme yapılabilir. Etik açıdan önemli olan, ödemenin kişinin sağlık risklerini göz ardı edecek kadar etkileyici bir baskıya dönüşmemesidir.
Pandemi gibi küresel acil durumlarda aşının daha kısa sürede geliştirilebilmesi amacıyla etik kuralların esnetilmesi ya da bazı araştırma aşamalarının hızlandırılması etik açıdan savunulabilir mi?
Pandemi sırasında bir aşının veya tedavinin daha hızlı geliştirilmesi milyonlarca insanın yaşamını koruyabilir. Bu nedenle bilimsel çalışmaların gereksiz bürokratik gecikmeler yaşamadan hızlı yürütülmesi toplum sağlığı açısından büyük önem taşıyabilir.
Ancak araştırmanın hızlı yapılması ile katılımcı güvenliğinin göz ardı edilmesi aynı şey değildir. İnsanların bilgilendirilmeden araştırmaya alınması, ciddi risklerin saklanması veya güvenlik kontrollerinin yapılmaması, acil durum gerekçesiyle kabul edilebilir hâle gelmez.
Bu nedenle etik açıdan asıl amaç, bireysel haklarla toplumsal yarar arasında dengeli bir yol bulmaktır.
- Katılımcılar araştırmanın tüm önemli riskleri hakkında bilgilendirilmelidir.
- Araştırmaya katılım tamamen gönüllü olmalıdır.
- Riskler mümkün olan en düşük seviyeye indirilmelidir.
- Katılımcılar sürekli sağlık gözetiminde tutulmalıdır.
- Araştırmanın sağlayacağı yarar ile katılımcının karşılaşacağı risk karşılaştırılmalıdır.
- Çalışma bağımsız etik kurullar tarafından değerlendirilmelidir.
- Acil durum gerekçesi, insan haklarının göz ardı edilmesi için kullanılmamalıdır.
🧠 Bu Örnekte Hangi Bilim Etiği İlkeleri Öne Çıkmaktadır?
- Gönüllülük: Araştırmaya katılan kişi kendi isteğiyle karar vermelidir.
- Bilgilendirilmiş Onam: Katılımcı araştırmanın amacı, yöntemi ve olası riskleri hakkında yeterince bilgilendirilmelidir.
- Zarar Vermeme: Araştırmacılar katılımcıların karşılaşabileceği tehlikeleri mümkün olduğunca azaltmalıdır.
- Yarar Sağlama: Araştırmanın bireye veya topluma anlamlı bir bilimsel ve sağlık yararı sağlaması beklenir.
- Adalet: Araştırmanın riskleri ve sağlayacağı yararlar kişiler ve toplum grupları arasında adil şekilde dağıtılmalıdır.
- Katılımcının Özerkliği: İnsanlar kendi bedenleri ve sağlıklarıyla ilgili kararlarda söz sahibi olmalıdır.
⚖️ Etik Açıdan İki Görüşü Birlikte Değerlendirelim
| Araştırmayı Savunan Görüş | Araştırmayı Eleştiren Görüş |
|---|---|
| Aşı ve tedavi çalışmalarının hızlanmasına yardımcı olabilir. | Sağlıklı insanlara bilerek hastalık etkeni verilmesi ciddi sağlık riskleri oluşturabilir. |
| Virüsün insan vücudundaki ilk etkilerinin daha ayrıntılı incelenmesini sağlayabilir. | Virüsün uzun vadeli etkileri tam bilinmediği için gönüllünün karşılaşacağı risk kesin olarak öngörülemeyebilir. |
| Elde edilen bilgiler çok sayıda insanın korunmasına katkı sağlayabilir. | Toplumsal yarar amacıyla bireyin sağlığı gereğinden fazla riske atılmamalıdır. |
| Sıkı sağlık kontrolleri ve yüksek güvenlik önlemleriyle risk azaltılabilir. | Yüksek ödeme, bazı gönüllülerin riskleri yeterince önemsemeden araştırmaya katılmasına yol açabilir. |
📌 Genel Değerlendirme
Bilimin amacı insanlığa yararlı bilgiler üretmektir ancak bilimsel bir araştırmanın yararlı sonuçlar verecek olması, araştırmada her yöntemin kullanılabileceği anlamına gelmez.
İnsanların katıldığı araştırmalarda kişinin sağlığı, güvenliği ve kendi kararını özgürce verebilmesi korunmalıdır. Gönüllüler araştırmanın sağlayacağı yararlar kadar karşılaşabilecekleri riskler konusunda da açıkça bilgilendirilmelidir.
COVID-19 Human Challenge örneği, bilim etiğinde bireysel haklarla toplumsal yararın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bir araştırma toplum için çok değerli bilgiler üretebilir ancak bu durum katılımcıların temel haklarının göz ardı edilmesini haklı çıkarmaz.
Bu nedenle bilimsel araştırmalarda “Ne kadar hızlı sonuç elde ederiz?” sorusu kadar “Bu sonuca insan haklarına ve etik ilkelere uygun şekilde nasıl ulaşırız?” sorusu da önemlidir.
Bilim Etiği
Belirli bir çalışma faaliyetinde bulunan insanların;
♦ Ahlaki ilkelerini,
♦ Davranış biçimlerini,
♦ Görev ve sorumluluklarını belirleyen kurallar bütününe Etik denir.
Bilim Etiği ise bilim insanlarının ve araştırmacıların bilimsel süreç basamaklarında; davranışlarını, araştırma yöntemlerini ve sonuçlarını etik kurallara uygun olarak yönlendiren bir kavramdır.
Bilim insanlarının uyması gereken temel kurallar:
Dürüst olmalıdır: Deney sonuçlarını değiştirmemeli, uydurmamalı, gizlememelidir.
Tarafsız olmalıdır: Kendi düşüncesine uysun diye sonuçları zorlamamalı, kanıt ne diyorsa onu kabul etmelidir.
Kanıta dayanmalıdır: Tahminlere, duyumlara değil; gözlem ve deneylere dayanarak konuşmalıdır.
Tekrarlanabilir deney yapmalıdır: Yaptığı deneyler, başka bilim insanları tarafından tekrarlandığında benzer sonuç vermelidir.
Kaynak göstermelidir: Başka bilim insanlarının çalışmalarını kullanıyorsa, onların isimlerini ve eserlerini belirtmelidir (emeğe saygı).
Etik kurallara uymalıdır: İnsanlara, hayvanlara ve çevreye zarar vermeden
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açÖğrenci Plus
1. Performans Görevi Bilimsel Etik Performans Görevi – Açıklamalı Örnek Rapor
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleÖğrenci Plus
Kontrol Noktası Bilim Etiği – Doğru / Yanlış Açıklamalı Çözüm
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri incele