Deneyin bütün aşamaları karanlıkta yapılmıştır. Önce kesilen koleoptil ucu agar üzerinde bekletilmiş, sonra uzaklaştırılmıştır. Alt bölümde, uçları kesilmiş eş büyüklükteki koleoptillere farklı agar blokları yerleştirilmiştir. Kesikli çizgiler başlangıç boyunu, çizimler aynı gözlem süresinin sonundaki durumu göstermektedir. Diğer koşullar eşittir.
Görseli inceleyerek aşağıdaki dört soruyu cevaplayınız.
a) Koleoptil ucundan agara geçen X maddesinin adı nedir? Agarın bu deneydeki görevini açıklayınız.
b) I ve II'yi karşılaştırınız. I'in kontrol grubu olarak kullanılmasının nedeni nedir? Farklı sonucu oluşturan etkeni belirtiniz.
c) III'te agar soldayken koleoptil neden sağa bükülmüştür? Aynı agar sağ tarafa yerleştirilse hangi yönde bükülme beklenirdi?
ç) III'teki bükülmeyi fototropizma olarak adlandırmak doğru mudur? Karanlıkta büyüme ve bükülme görülmesinin neyi gösterdiğini açıklayınız.
Açık uçlu soru. Açıklamayı görmek için önce kendi cevabınızı yazmanız istenir.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Koleoptil ucundan agara geçebilen oksin, kesilmiş koleoptilde hücre uzamasını etkiler. Oksinli agar ortalandığında iki tarafın benzer uzaması dik büyümeye; tek tarafa yerleştirildiğinde farklı uzama agarın tersine bükülmeye yol açabilir. Deneyin karanlıkta yapılması, bu bükülmenin ışığa yönelimden ayrı değerlendirilmesini sağlar.
✍️ Cevap
a) X, oksindir. Agar, uçtan geçen bu büyüme düzenleyici maddenin içinde yayılabildiği ve daha sonra kesilmiş koleoptile aktarılabildiği jel ortamdır. Agar oksin üreten bir yapı değildir; uçtan gelen kimyasalı alıp taşıyan bir ortam olarak kullanılmıştır.
b) I'de uçla temas etmemiş agar kullanılmış ve bu gözlem süresinde belirgin uzama ya da bükülme gösterilmemiştir. II'de uçla temas etmiş agar kullanılmış ve koleoptil dik olarak uzamıştır. I, agarın tek başına etkisini karşılaştırmaya yarar. Sonuç farkı, uçtan agara geçen oksinin varlığıyla açıklanır.
c) Oksin soldaki agardan koleoptilin sol tarafına geçer ve buradaki hücrelerin daha fazla uzamasını sağlar. Sol taraf daha fazla uzadığı için koleoptil daha az uzayan sağ tarafa, yani agarın tersine bükülür. Aynı koşullarda agar sağ tarafa yerleştirilse sağ tarafın daha fazla uzaması ve sola bükülme beklenirdi.
ç) Doğru değildir; deneyde yönlü bir ışık uyaranı yoktur. Bükülme, oksinin tek tarafa uygulanmasıyla iki tarafın farklı uzamasından kaynaklanır. Sonuçlar, oksinin büyüme üzerindeki etkisinin ve asimetrik dağılımının oluşturduğu bükülmenin karanlıkta da ortaya çıkabildiğini gösterir. Bu sonuçtan bitkinin yaşamı boyunca hiç ışığa ihtiyaç duymadığı sonucu çıkarılmaz.
