Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Eşeysiz Üreme
► Canlıların ortak özelliklerinden biri de üremedir.
► Canlıların nesillerini devam ettirmek için yeni bireyler oluşturmalarına üreme denir.
► Üreme olayı, bireyin yaşamının devamı ile ilgili değildir ancak neslin devamı için şarttır.
► Bazı canlılarda üreme yeteneği olmayabilir. Örneğin işçi arılar kısırdır.
► Üreme ile türe ait genetik bilgiler nesilden nesile aktarılır.
► Ölümlerle eksilen bireylerin yerine üreme ile yeni bireyler eklenir.
| Üreme Çeşitleri | |
| Eşeysiz Üreme | Eşeyli Üreme |
| Bir canlının tek başına döllenme olmaksızın yeni canlılar oluşturmasıdır. | Farklı iki cinsiyete sahip canlının üreme hücrelerinin birleşmesi sonucu yeni bir canlının oluşmasıdır. |
| Tek hücreli canlılarda, mantarlarda, hayvanlarda ve bitkilerde görülür. | Tohumlu bitkilerde, bazı omurgasız ve omurgalı hayvanların tamamında ve mantarlarda görülür. |
| Tek bir ata vardır. Cinsiyet yoktur. | Genellikle farklı cinsiyette iki ata vardır. |
| Gamet oluşumu ve döllenme yoktur. Mayoz bölünme olmaz. | Mayoz bölünme, gamet oluşumu ve döllenme vardır. |
| Üreme organları görev almaz. | Üreme organları görev alır. |
| Temeli mitoz ve benzeri bölünmelere dayanır. | Temeli mayoz bölünme ve döllenmeye dayanır. |
| Kalıtsal çeşitlilik sağlanmaz. (Normal şartlarda) | Tür içi kalıtsal çeşitlilik sağlanır. |
| Kalıtsal çeşitlilik mutasyon ile olur. | Kalıtsal çeşitlilik mayoz ve döllenme olayları ile olur. |
| Hızlı gerçekleşir. | Üreme hızı düşüktür. |
| Oluşan yavrular hem birbirleriyle hem de atalarıyla aynı kalıtsal özellikleri taşırlar. | Oluşan yavrular tamamen farklıdır. |
| Avantajı; türe ait iyi özellikler korunur ve değişmeden yeni nesillere aktarılır. | Avantajı; oluşan yavrular kalıtsal olarak çeşitlilik oluşturur. Çeşitliliğe neden olduğu için evrim açısından önemlidir. |
| Dezavantajı; kalıtsal çeşitlilik oluşmadığı için oluşan yavruların olumsuz çevre koşullarına uyum şansı düşüktür. | Dezavantajı yoktur. Oluşan yavrular olumsuz çevre koşullarına dayanıklıdır. |
| Eşeysiz Üreme Çeşitleri; Bölünerek üreme, tomurcuklanma, rejenerasyon, sporla üreme, partenogenez ve vejetatif üremedir. | Eşeyli Üreme Çeşitleri; izogami, heterogami, hermafroditlik, metagenezdir. |
|
♦ Eşeyli üremede kalıtsal çeşitlilik oluştuğu için değişen çevre koşullarına daha dirençli bireyler oluşur. Bu durum eşeysiz üremeye üstünlüğünü sağlar. ♦ Eşeysiz üremede kısa sürede fazla birey oluşması ve türdeki iyi özelliklerin korunarak nesiller boyu aktarılması eşeyli üremeye üstnlük sağlar. |
Eşeysiz Üremenin Çeşitleri
1. Bölünerek Üreme
► Prokaryot canlılardan bakteri ve arkelerde, ökaryot canlılardan amip, öglena, paramesyum gibi tek hücreli protistalarda görülür.
► Tek hücreli canlı belli bir büyüklüğe ulaşır ve ikiye bölünerek çoğalır.
► Bölünme sonucu oluşan yavru hücreler kalıtsal olarak hem birbirleriyle hem de atasıyla aynıdır. Ancak oluşan yavru hücrelerin büyüklükleri, sitoplazma miktarları ve organel sayıları farklı olabilir.
► Bölünmeden önce DNA eşlenmesi görülür.
Prokaryotlarda Bölünerek Üreme
► Bakteri ve arkelerin bölünerek üremesi hücrenin belli bir büyüklüğe ulaşması ve DNA'nın eşlenmesiyle başlar.
► Hücre boyu uzar, DNA'lar birbirinden uzaklaşır, hücre zarı içe doğru çöker, çökme bölgesinde yeni çeper oluşur. Böyleve iki yeni bakteri hücresi meydana gelir.
► Bu canlılarda zarla çevrili çekirdek bulunmadığı ve iğ ipliklerini oluşturacak proteinler olmadığı için mitoza ait evreler görülmez.
| Doğal ortamda; besin maddelerinin yetersiz olması, pH oranındaki değişmeler, sıcaklık değişimleri ve metabolizma atıklarının birikmesi bakterilerin üremesini sınırlar. |
Ökaryotlarda Bölünerek Üreme
► Amip, öglena ve paramesyumda bölünme, hücrenin şekline ve simetrisine göre farklı bölgelerden gerçekleşebilir.
► Amip her yönden, öglena boyuna, paramesyum enine bölünerek ürer.
► Üreme sonucu oluşan yavru hücrelerde; sitoplazma miktarı, organel sayısı, ve metabolizma hızı farklılık gösterebilir.
2. Tomurcuklanma
► Ana canlının vücudunda mitoz ile oluşan bir ya da daha fazla çıkıntının gelişmesi sonucu yeni bireylerin oluşmasına tomurcuklanma denir.
► Çok hücrelilerde tomurcuklanma ile üreme sürecinde; mitoz ve hücre farklılaşması görülür. Tek hücrelilerde farklılaşma olmaz.
► Oluşan tomurcuklar başlangıçta ana canlıdan çok küçüktür. Ana canlı ile yavruların kalıtsal özellikleri aynıdır.
► Bazı protistlerde, bira mayası hücrelerinde, süngerlerde ve sölenterlerde (hidra, denizanası ve mercanlar) görülür.
► Omurgasız bir sölenter olan hidranın tomurcuklanmasıya oluşan yeni canlı, ana bireye bağlı kalabileceği gibi ana bireyden ayrılıp bir zemine tutunarakta yaşayabilir.
► Zemine tutunarak yaşayan yavruya Polip denir.
► Poliplerden eşeysiz çoğalan ve bağımsız yüzen bireylere denizanası (medüz) denir. Medüzlerde tomurcuklanma görülmez. Metagenez ile çoğalırlar.
3. Rejenerasyon ile Üreme
► Deniz yıldızı, planaryai halkalı solucan gibi omurgasız hayvanlarda, hayvanın kopan parçalarından yeni bir canlı oluşmasına Rejenerasyon ile üreme denir.
Rejenerasyon sırasında;
♦ Mitoz
♦ Büyüme
♦ Farklılaşma olayları görülür. Ancak genetik çeşitlilik oluşmaz.
►Oluşan yavrular hem birbirleriyle hem de ana canlıyla aynı kalıtsal özellikleri taşır.
► Rejenerasyon yenilenme demektir. Canlıların gelişmişlik düzeyi arttıkça rejenerasyon yeteneği azalır.
Örneğin;
♦ Kuş ve memelilerde yaralanan bölgede rejenerasyon ile doku onarımı olur. Yani doku düzeyinde rejenerasyon olur. İnsanda rejenerasyon yeteneği en yüksek organ karaciğerdir.
♦ Kertenkelenin kopan kuyruğunu, semenderin kopan bacağını ve yengecin zarar gören çenesini onarması organ düzeyinde rejenerasyondur.
♦ Deniz yıldızı, planarya ve halkalı solucanda kopan parçalardan yeni bireylerin oluşması üreme düzeyinde rejenerasyondur. Bu
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını aç