Farklı Canlıların Uyaranlara Karşı Oluşturduğu Tepki Mekanizmaları

Pencereye yakın bir bitkinin ışığa doğru eğilmesi, bir kedinin ses duyunca kulaklarını çevirmesi ve elimize sıcak bir cisim değdiğinde elimizi çekmemiz farklı olaylar gibi görünür. Ortak noktaları şudur: Canlı bir değişikliği algılar ve buna bir cevap verir. Bu cevap, yaşamını sürdürmesine yardımcı olur.

Uyaran ve tepkiyi nasıl ayırt ederiz?

Canlının içinde veya çevresinde meydana gelen, bir cevap oluşturabilen değişikliğe uyaran denir. Işık, ses, sıcaklık, dokunma, su miktarı ve kimyasal maddeler buna örnektir. Bu değişikliğin ardından canlıda gerçekleşen cevap ise tepkidir.

Örneğin parlak ışıkta göz bebeğinin küçülmesini düşünelim. Burada ışık miktarının artması uyaran, göz bebeğinin küçülmesi tepkidir. Bir olayda önce “Ne değişti?”, sonra “Canlıda ne oldu?” sorularını sormak, ikisini ayırmayı kolaylaştırır.

Sinir sistemi olmayan bir canlı da tepki verebilir mi?

Evet. Venüs sinekkapanının kapanında dokunmaya duyarlı tüyler bulunur. Bir böceğin bu tüyleri uygun biçimde uyarması, yaprağın kapanmasını başlatabilir. Bitkinin sinir sistemi ve kasları yoktur; buna rağmen hücreleri arasında sinyaller oluşur ve bir hareket ortaya çıkar.