İskelet Sistemi

Destek ve hareket sistemi; Canlıya desteklik sağlayan, vücut organlarını koruyan, kaslara ve iç organlara bağlanma yüzeyi oluşturan ve vücudun hareket etmesine yardımcı olan sistemdir. Destek ve hareket sistemi üç çeşit dokudan oluşur. Bu dokular; Kemik Doku, Kıkırdak Doku ve Kas Dokudur.

► İnsanda destek ve hareket sistemi iki sistemin bir araya gelmesi ile oluşur. Bu sistemler; İskelet Sistemi ve Kas Sistemidir.

İskelet Sistemi

► Kemik doku ve kıkırdak dokudan oluşur.

► Kemik ve kıkırdak dokular bağ doku tarafından oluşturulur.

► Embriyonik dönemin ikinci ayına kadar insanda iskelet sistemi kıkırdak dokudan oluşur.

► Yapısına kalsiyum fosfat, kalsiyum karbonat gibi tuzların birikmesi ile sertleşerek kemikleşmeye başlar.

► Ancak kulak, burun, eklem gibi yapılarda kıkırdak özelliğini korur.

► Yeni doğan bir bebekte kemiklerin sayısı daha fazladır.

► Birey ergenlik döneminin sonuna geldiğinde bazı kemiklerin kaynaşması ile bu sayı azalır.

► Yetişkin bir insan vücudunda yaklaşık 206 tane kemik bulunur.

İskelet Sisteminin Görevleri

► İç organlara ve kaslara tutunma yüzeyi oluşturur.

► Beyin, kalp, akciğer gibi önemli iç organları korur.

► Vücudun dik durmasını sağlar ve şekil verir.

► Kas ve eklemlerle birlikte hareketi sağlar.

► Vücudun ihtiyacı olan bazı mineralleri depolar. (Örneğin; kalsiyum, magnezyum, fosfor gibi)

► Kan hücrelerini üretir. Bu hücreler (alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları) kırmızı kemik iliğinde üretilir.

► İskelet sistemi kemik ve kıkırdak dokudan oluşur, bu dokular bağ dokudan farklılaşarak meydana gelirler.

Kemik Doku

► Bir bağ doku çeşididir.

► Kemik dokuyu oluşturan hücrelere osteosit, ara maddesine ise osein denir.

► Osteositler yıldız şeklindeki hücrelerdir.

► Osteositler; lakün denilen boşluklara yerleşmiştir.

► Osein; organik ve inorganik maddeleri taşıyan kısımdır.

► Embriyonik gelişimin ikinci ayına kadar hiyalin kıkırdaktan oluşan iskelet sisteminde kan damarlarının kıkırdak dokuya ulaşması ile birlikte kemikleşme başlar. (Kıkırdak doku kan damarı taşımaz.)

► Oseinin organik kısmı; çocukluk döneminde daha yoğun olup kemiklere esneklik kazandırır. Bu kısım protein yapılı kolajen liflerden oluşur.

► Oseinin inorganik kısmı; yaşlılık döneminde daha yoğun olup kemiğe sertlik kazandırır. Bu kısım bazı mineral tuzlardan oluşur. (Kalsiyum karbonat, kalsiyum fosfat, kalsiyum florür, magnezyum, potasyum, fosfor, florür, demir ve sodyum)

► Kemiğe esneklik kazandıran kolajen lifler kemiğin kırılganlığını azaltır.

► Yaş ilerledikçe organik madde oranı azalırken, inorganik madde oranı artar. Bu durum kemikleri daha kırılgan hale getirir.

► Kemik dokuda ayrıca işlevini kaybetmiş osteosit hücrelerini parçalayan osteoklast hücreleri bulunur.

► Kemik dokuda osteoblast denilen ve mitoz ile çoğalarak farklılaşan genç hücreler yeni osteositleri oluşturur.

► Yetişkin bir insanın kemik dokusunda; %50 inorganik maddeler, %30 organik maddeler, %20 su bulunur.

Periost (Kemik Zarı)

► Bütün kemikleri dıştan saran zara periost denir.

► Periost bağ dokudan oluşur.

► Bol miktarda kan damarları, lenf damarları ve sinirler içerir.

Periostun Görevleri;

► Kemiğin kalınlaşmasını (enine büyümesini)

► Kemiğin beslenmesini

► Kemiğin kırılan ve yıpranan kısımlarının onarılmasını ve yeni hücrelerin oluşumunu sağlar.

Kemik Doku Çeşitleri

Kemik doku yapılarına göre ikiye ayrılır. Bunlar;

1. Sıkı (sert) Kemik Doku

2. Süngerimsi Kemik Dokudur.

Tüm kemik çeşitlerinde hem sıkı kemik doku hem de süngerimsi kemik doku bulunur.

1. Sıkı (sert) Kemik Doku

► Ara maddesinde yoğun inorganik madde bulunduğu için sıkı ve sert yapılıdır.

► Düzenli bir yapısı vardır..

► Uzun kemiklerin baş ve gövde kısmında bulunur.

► Baş ve kısımlarında periosttan sonra sıkı kemik doku yer alır.

► Kısa, yassı ve düzensiz şekilli kemiklerde periostun hemen altında bulunur.

► Sıkı kemik dokunun yapısı osteon denilen yapıların bir araya gelmesi ile oluşur.

► Sıkı kemik dokudan enine kesit alınırsa halkalı şekilde lamelli yapıların bulunduğu görülür.

► Bu yapılar osteon yapılardır.

► Osteonların içerisinde bazı kanallar bulunur.

► Bu kanallardan boyuna uzanan kanallara Havers Kanalları denir.

► Havers kanalları osteonların merkezinde bulunur.

► Havers kanalları; etrafında dairesel olarak yerleşmiş kemik tabakalarından, bu tabakaların arasında bulunan ve lakün boşluklarına yerleşmiş kemik hücrelerinden (osteositlerden) oluşur.

► Havers kanallarını birbirine bağlayan yatay kanallara ise Volkmann Kanalları denir.

► Havers ve volkmann kanallarında kan damarları ve sinirler bulunur.

► Bu kanallar; kemik doku hücrelerinin beslenmesini ve oluşan atıkların uzaklaştırılmasını sağlar.

2. Süngerimsi Kemik Doku

► Uzun kemiklerin baş (uç) kısımlarında ve ilik kanalı çevresinde, sıkı kemik dokunun altında yer alır.

► Kısa, yassı ve düzensiz şekilli kemiklerde ise periosttan sonra gelen sıkı kemik dokunun altında yer alır. Yani iç kısımda bulunur.

► Gözenekli bir yapıya sahiptir. Bu nedenle içinde bol miktarda boşluklar bulunur. Bundan dolayı hafiftir.

► Gözenekli boşlukların içinde kırmızı kemik iliği bulunur.

► Kırmızı kemik iliği, kan hücrelerinin (alyuvar, akyuvar, kan pulcukları) üretimini sağlar.

► Süngerimsi kemik dokuda sıkı kemik dokuda bulunan kanal sistemi bulunmaz. (Havers ve volkmann kanalları yoktur.)

Şekillerine Göre Kemik Çeşitleri

1. Uzun Kemikler

► Boyu enine göre daha uzun olan kemiklerdir.

Bulunduğu Yerler

► Bacaklarda bulunan uyluk, kaval, baldır kemikleri

► Koldaki pazu, dirsek ve ön kol kemikleri

► El ve ayak par