Konu Detayı Sayfası

Proteinler

Konuyu PDF İndir

2 PDF indirme

9.Sınıf

Yaşam

Organik Moleküller

7753

Ücretsiz konu önizlemesi
Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Proteinler

► Canlıların yapısında en fazla bulunan organik bileşiklerdir. Hücre zarının %50 - 55'i proteinden oluşur. Proteinler hücrenin organik içeriğinin %60'ını oluşturur.

► Canlılarda; yapıya katılma, enerji üretiminde kullanılma, bağışıklığı sağlama, düzenleme ve mesaj iletme gibi görevleri yerine getiren organik bileşiklerdir.

► Yapılarında karbon, hidrojen, oksijen ve azot atomları bulunan polimerlerdir. Bazılarında fosfor ve kükürt elementleri de bulunur.

► Hücrelerde bütün aktivitelerde kullanılan proteinler;

♦ Yapıcı onarıcı,

♦ Düzenleyici ve

♦ Enerji verici bileşiklerdir.

► Proteinler, solunumda enerji verici olarak kullanıldığında boşaltım atığı olarak su ve karbondioksitin yanında amonyak da meydana gelir.

► Fosfolipitler ile beraber hücre zarının temel yapısını oluştururlar.

► Enzim ve hormonların yapısına katılırlar.

► Vücut savunmasında görev alan antikorların yapısına katılırlar

► CO2 ve O2 taşınmasında görev alan hemoglobinin yapısını oluştururlar

► Kanın pıhtılaşmasında görev alan trombojen ve fibrinojen moleküllerinin yapısını oluştururlar.

► Kas kasılmasında görevli aktin ve miyozinin yapısına katılırlar.

► Kanın osmotik basıncında görevli albümin ve globulini oluştururlar.

► Saç, tırnak, tüy ve boynuz gibi yapılarda bulunurlar.

Bir Amino Asitin Genel Yapısı

► Proteinlerin yapı taşları (monomer) amino asitlerdir.

► Amino asitler; merkezi bir karbon (C) atomunun etrafında bağ oluşturan karboksil grup (COOH), amino grup (NH2), hidrojen (H) ve değişken gruptan (R) oluşur. Amino asitlerin çeşidini, taşıdıkları değişken grup (R) sağlar.

► Amino asitleri oluşturan birimler ve grup adları şöyledir:

♦ —NH2 grubu; Amino Grup

♦ —COOH grubu; Karboksil Grup

♦ —R grubu ise Radikal (Değişken=Yan) Grup adını alırlar.

► Değişken grup her amino asit çeşidinde değişen temel gruptur. Amino asitlerin farklı olmasını sağlar. 20 çeşit amino asit 20 çeşit değişken grup vardır.

► Amino ve karboksil gruplar tüm amino asitlerde aynıdır.

► Amino asitler birbirine peptit bağları ile bağlanarak proteinleri oluşturur. Peptit bağları ribozomda oluşur.

Peptit Bağı: İki amino asidin birleşmesi ile bir su molekülünün açığa çıkması ile oluşan bağa Peptit Bağı denir.

► Birinci amino asidin Karboksil grubunun (COOH) OH'ı ile, ikinci amino asidin Amino (NH2) grubunun H+'ı birleşerek bir molekül su oluşur. Su oluştuktan sonra Karboksil Karbonu (C) ile Amino Azotu (N) arasında oluşan kimyasal bağ Peptit Bağıdır.

► Canlı yapısına katılan 20 çeşit amino asit vardır. Üretici canlılar fotosentez ile tüm amino asit çeşitlerini sentezleyebilirler. İnsan ve hayvanlar ise bu amino asitlerden 12 tanesini karaciğerde

Ücretsiz önizleme burada bitti

Konu anlatımının kalan %70’i kilitli

Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.

Konu anlatımının tamamını aç

Konuya Ait Çıkmış Sorular

Soru 1.

Aşağıdakilerden hangisi proteinlerin insan vücudundaki işlevlerinden biri değildir?

(MEBİ 18.05.2026 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 2.

Proteinlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

(2013-Lisans Yerleştirme Sınavı (LYS))

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 3.

Eşit sayıda amino asit bulunduran iki farklı polipeptit için
I. Amino asitleri arasında kurulan bağ çeşitleri,
II. Sentezleri sırasında açığa çıkan su sayıları,
III. Molekül ağırlıkları
Özelliklerinden hangileri farklı olabilir?

(MEBİ 04.11.2024 TYT Deneme Sınavı)

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 4.

Bir proteinin, yüksek sıcaklıkta, düşük pH koşulunda ya da çeşitli kimyasal maddelerin bulunduğu ortamda, üç boyutlu yapısı bozulmuş, ancak bu durumdan peptid bağları etkilenmemiştir.

Üç boyutlu yapısı bozulmuş bu proteinle ilgili olarak

I. Birincil yapısı etkilenmemiştir.

II. Aminoasitlerin dizilimi bozulmuştur.

III. İşlev yapamaz konuma gelmiştir.

Yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

(2011-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Konu İle İlgili Çalışma Soruları

Soru 1.

Afrikada hayvansal protein yetersizliği özellikle çocuklarda görülen Kwashiorkor hastalığına neden olur. Bu hastalıkta büyüme durur ve vücutta özellikle karında yaygın ödemler, şişmeler görülür. Tüm organ sistemlerinde bozulmalar başlar; ciltte yaralar oluşur. Ayrıca ağır enfeksiyonlar ile mücadele edememe sonucu ölümler görülür.
Yeteri kadar hayvansal protein alamayan bir çocuk ile ilgili;
I. Zihinsel gelişim bozukluğu görülür.
II. Akranlarına göre gelişimsel gerileme mevcuttur.
III. Bağışıklık sistemi gelişemediği için hastalıklar ölümle sonuçlanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 2.

Proteinler birçok hücrenin kuru ağırlığının %50’sinden fazlasını oluşturur ve amino asit adı verilen yapı birimlerinden oluşur. 20 çeşit amino asit kullanılarak farklı proteinler üretmek mümkündür. Bir protein molekülü yüzlerce hatta binlerce amino asit içerir. Her protein DNA’nın belirlediği özgün amino asit dizilimine sahiptir. Proteinlerin yapısal ya da işlevsel özellik gösterebilmesi için üç boyutlu yapı kazanmaları gerekir. Eğer proteini oluşturan amino asit diziliminde küçük de olsa bir değişiklik meydana gelirse protein yapısal-işlevsel özelliğini kaybedebilir. Çünkü bu değişim yanlış katlanmalara neden olarak proteinin üç boyutlu yapısını değiştirir. Bunun yanı sıra proteinin özgün yapısı ortam koşullarından da etkilenir. Örneğin, uygun olmayan pH değerleri, yüksek sıcaklık gibi faktörler proteinlerin özgün yapısını bozar. Bu duruma denatürasyon denir.
Buna göre proteinler ile ilgili verilen açıklamalardan hangisine ulaşılamaz?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 3.

Proteinler biyolojik olarak işlevsel moleküllerdir.
• Yumurta akındaki ovalbumin, gelişen embriyo tarafından kullanılır.
• Antikorlar bakteri ve virüsleri etkisiz hale getirir.
• İnsülin hormonu vücut hücrelerini kandan glikoz almaları için uyarır.
• Aktin ve miyozin kas kasılmasından sorumludur.
Buna göre proteinlerin işlevlerinden hangisine örnek verilmemiştir?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 4.

Hayvansal hücrelerin zar yapısına katılan kolesterol, kanda çözünmesi ve taşınması için karaciğerde bir proteinle birleşir ve lipoprotein molekülü oluşur. Düşük yoğunluklu lipoproteinler (LDL), kan damarları duvarlarına girebilecek kadar küçüktür ve damarlara zarar verir. Yüksek yoğunluklu lipoproteinler (HDL) ise dokulardaki kolesterolün toplanarak dışarı atılmasını sağlar.
Yukarıda verilen bilgilerden yola çıkılarak,
I. Kolesterolü ölçmek için kan tahlili yapılabilir.
II. Kolesterol, insanların beslenme programından çıkarılmalıdır.
III. LDL, kolesterol havuzunun kirlilik seviyesi ise HDL bu havuzun arıtma sistemidir.
yargılarından hangilerine varılabilir?

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.